Monika Potocka prowadząca działalność gospodarczą wybrała opodatkowanie na zasadach ogólnych podatkiem liniowym. W dniu 20 stycznia 2026 r. opłaciła za siebie składki na ubezpieczenia społeczne w wysokości 1 788,29 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 383,08 zł. Na podstawie fragmentu podatkowej księgi przychodów i rozchodów ustal, ile wynosiła należna zaliczka na podatek dochodowy za styczeń 2026 r., wiedząc, że składki osoby prowadzącej działalność nie były zaliczone do kosztów w księdze, a składka zdrowotna mieści się w rocznym limicie odliczenia.
| Podatkowa księga przychodów i rozchodów za styczeń 2026 r. (fragment) | |
| Wartość sprzedanych towarów i usług | 12 500,00 zł |
| Pozostałe przychody | 200,00 zł |
| Razem przychód | 12 700,00 zł |
| Zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu | 3 700,00 zł |
| Koszty uboczne zakupu | 200,00 zł |
| Wynagrodzenia w gotówce i w naturze | 0,00 zł |
| Pozostałe wydatki | 982,00 zł |
| Razem wydatki | 982,00 zł |
A. 1 485,00 zł
B. 1 146,00 zł
C. 1 073,00 zł
D. 763,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2020 (arkusz A.65-SG-20.01): Przeliczone na zasady 2026 r.: składka zdrowotna odliczana od dochodu zamiast 7,75% od podatku.
Odpowiedź 1 073,00 zł wynika z prawidłowego ustalenia dochodu do opodatkowania podatkiem liniowym. Najpierw trzeba zsumować przychody z KPiR: 12 500,00 zł + 200,00 zł = 12 700,00 zł. Potem odejmuje się koszty działalności ujęte w księdze: zakup towarów 3 700,00 zł, koszty uboczne zakupu 200,00 zł oraz pozostałe wydatki 982,00 zł. Razem daje to 4 882,00 zł kosztów, mimo że w tabeli przy pozycji „Razem wydatki” widać tylko 982,00 zł — tu trzeba patrzeć na wszystkie kolumny kosztowe KPiR, nie tylko na jedną rubrykę. Dochód przed składkami wynosi więc 12 700,00 zł - 4 882,00 zł = 7 818,00 zł.
Ponieważ składki społeczne osoby prowadzącej działalność nie zostały zaliczone do kosztów, można je odliczyć od dochodu: 7 818,00 zł - 1 788,29 zł = 6 029,71 zł. Przy podatku liniowym składka zdrowotna, jeśli mieści się w rocznym limicie, także może pomniejszyć dochód albo być kosztem. Tutaj nie była kosztem, więc odliczamy ją od dochodu: 6 029,71 zł - 383,08 zł = 5 646,63 zł. Podstawę opodatkowania zaokrągla się do pełnych złotych, czyli 5 647,00 zł. Podatek liniowy to 19%, więc 5 647,00 zł × 19% = 1 072,93 zł, po zaokrągleniu zaliczka wynosi 1 073,00 zł.
Moim zdaniem najważniejsza praktyczna zasada jest taka: przy działalności liniowej nie stosujemy kwoty wolnej ani skali 12%/32%, tylko stałe 19%, a składki trzeba rozliczać konsekwentnie — albo jako koszt, albo jako odliczenie, ale nie podwójnie. W księgowości to częsty punkt kontroli.
Ponieważ składki społeczne osoby prowadzącej działalność nie zostały zaliczone do kosztów, można je odliczyć od dochodu: 7 818,00 zł - 1 788,29 zł = 6 029,71 zł. Przy podatku liniowym składka zdrowotna, jeśli mieści się w rocznym limicie, także może pomniejszyć dochód albo być kosztem. Tutaj nie była kosztem, więc odliczamy ją od dochodu: 6 029,71 zł - 383,08 zł = 5 646,63 zł. Podstawę opodatkowania zaokrągla się do pełnych złotych, czyli 5 647,00 zł. Podatek liniowy to 19%, więc 5 647,00 zł × 19% = 1 072,93 zł, po zaokrągleniu zaliczka wynosi 1 073,00 zł.
Moim zdaniem najważniejsza praktyczna zasada jest taka: przy działalności liniowej nie stosujemy kwoty wolnej ani skali 12%/32%, tylko stałe 19%, a składki trzeba rozliczać konsekwentnie — albo jako koszt, albo jako odliczenie, ale nie podwójnie. W księgowości to częsty punkt kontroli.
W tym zadaniu łatwo się pomylić, bo trzeba poprawnie odczytać fragment KPiR i wiedzieć, jak składki przedsiębiorcy wpływają na podstawę opodatkowania przy podatku liniowym. Wynik inny niż 1 073,00 zł zwykle oznacza, że pominięto część kosztów, źle potraktowano składki ZUS albo zastosowano zasady właściwe dla innej formy opodatkowania.
Najpierw należy ustalić dochód z działalności. Przychód wynosi 12 700,00 zł. Do kosztów trzeba zaliczyć nie tylko „pozostałe wydatki” 982,00 zł, ale także zakup towarów handlowych 3 700,00 zł oraz koszty uboczne zakupu 200,00 zł. To daje łącznie 4 882,00 zł kosztów. Jeżeli ktoś bierze pod uwagę tylko jedną pozycję kosztową, wyjdzie zawyżony dochód, a potem zawyżona zaliczka na PIT. To jest bardzo typowy błąd przy pracy z KPiR, bo różne kolumny księgi dotyczą różnych rodzajów kosztów, ale przy ustalaniu dochodu podatkowego trzeba je zebrać razem.
Drugi częsty problem to składki. Składki społeczne w kwocie 1 788,29 zł nie były ujęte w kosztach, więc można je odliczyć od dochodu. Gdyby były już zaksięgowane jako koszt, ponowne odliczenie byłoby podwójnym pomniejszeniem podstawy, a to jest nieprawidłowe. Składka zdrowotna przy podatku liniowym też może obniżyć dochód, ale tylko w ramach limitu rocznego. W treści zadania wyraźnie podano, że limit nie został przekroczony, więc 383,08 zł również pomniejsza podstawę.
Prawidłowy rachunek prowadzi do podstawy 5 646,63 zł, po zaokrągleniu 5 647,00 zł. Podatek liniowy wynosi 19%, czyli 1 072,93 zł, a zaliczkę zaokrągla się do pełnych złotych: 1 073,00 zł. Wyniki 1 146,00 zł, 1 485,00 zł albo 763,00 zł mogą wynikać np. z pominięcia składki zdrowotnej, nieuwzględnienia składek społecznych, błędnego zaokrąglenia albo zastosowania niewłaściwej stawki podatku. W praktyce księgowej warto zawsze zrobić sobie prostą kolejność: przychody, koszty z KPiR, dochód, składki odliczane od dochodu, zaokrąglenie podstawy, stawka podatku i na końcu zaokrąglenie zaliczki.
Najpierw należy ustalić dochód z działalności. Przychód wynosi 12 700,00 zł. Do kosztów trzeba zaliczyć nie tylko „pozostałe wydatki” 982,00 zł, ale także zakup towarów handlowych 3 700,00 zł oraz koszty uboczne zakupu 200,00 zł. To daje łącznie 4 882,00 zł kosztów. Jeżeli ktoś bierze pod uwagę tylko jedną pozycję kosztową, wyjdzie zawyżony dochód, a potem zawyżona zaliczka na PIT. To jest bardzo typowy błąd przy pracy z KPiR, bo różne kolumny księgi dotyczą różnych rodzajów kosztów, ale przy ustalaniu dochodu podatkowego trzeba je zebrać razem.
Drugi częsty problem to składki. Składki społeczne w kwocie 1 788,29 zł nie były ujęte w kosztach, więc można je odliczyć od dochodu. Gdyby były już zaksięgowane jako koszt, ponowne odliczenie byłoby podwójnym pomniejszeniem podstawy, a to jest nieprawidłowe. Składka zdrowotna przy podatku liniowym też może obniżyć dochód, ale tylko w ramach limitu rocznego. W treści zadania wyraźnie podano, że limit nie został przekroczony, więc 383,08 zł również pomniejsza podstawę.
Prawidłowy rachunek prowadzi do podstawy 5 646,63 zł, po zaokrągleniu 5 647,00 zł. Podatek liniowy wynosi 19%, czyli 1 072,93 zł, a zaliczkę zaokrągla się do pełnych złotych: 1 073,00 zł. Wyniki 1 146,00 zł, 1 485,00 zł albo 763,00 zł mogą wynikać np. z pominięcia składki zdrowotnej, nieuwzględnienia składek społecznych, błędnego zaokrąglenia albo zastosowania niewłaściwej stawki podatku. W praktyce księgowej warto zawsze zrobić sobie prostą kolejność: przychody, koszty z KPiR, dochód, składki odliczane od dochodu, zaokrąglenie podstawy, stawka podatku i na końcu zaokrąglenie zaliczki.