Do grupy podatków bezpośrednich należą między innymi
A. podatek od czynności cywilnoprawnych i podatek od nieruchomości.
B. podatek od czynności cywilnoprawnych i podatek od towarów i usług.
C. podatek akcyzowy i podatek od towarów i usług.
D. podatek akcyzowy i podatek dochodowy od osób fizycznych.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz A.65-X-18.06).
Podatek od czynności cywilnoprawnych oraz podatek od nieruchomości zalicza się do podatków bezpośrednich, bo ciężar ekonomiczny zasadniczo ponosi ten podmiot, na którym ciąży obowiązek podatkowy. Przy PCC podatnikiem może być np. kupujący samochód od osoby prywatnej albo strona umowy pożyczki, zależnie od rodzaju czynności. Nie jest to podatek doliczany do ceny jak VAT, tylko wynika z konkretnej umowy cywilnoprawnej i trzeba go rozliczyć według zasad wskazanych w przepisach. Podatek od nieruchomości też jest bezpośredni, bo płaci go właściciel, użytkownik wieczysty albo posiadacz nieruchomości, najczęściej do gminy. W praktyce księgowej i podatkowej takie rozróżnienie jest ważne, bo inaczej planuje się koszty, terminy deklaracji i odpowiedzialność podatnika. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, które dobrze sprawdza rozumienie podziału podatków, a nie samo wykucie nazw. Dobra praktyka branżowa jest taka, żeby zawsze sprawdzić, czy podatek jest przerzucany w cenie na konsumenta, czy obciąża bezpośrednio konkretną osobę albo podmiot.
W tym pytaniu łatwo pomylić podatki bezpośrednie z pośrednimi, bo wszystkie wymienione daniny są podatkami i występują w obrocie gospodarczym. Kluczowe jest jednak to, kto faktycznie ponosi ciężar podatku i jak wygląda mechanizm jego poboru. Podatek akcyzowy oraz podatek od towarów i usług są klasycznymi podatkami pośrednimi. Są związane ze sprzedażą towarów albo usług i zwykle są wliczane w cenę, więc ekonomicznie obciążają końcowego nabywcę. Przedsiębiorca często tylko nalicza, pobiera i rozlicza ten podatek z urzędem, chociaż technicznie ma przy tym sporo obowiązków ewidencyjnych. Dlatego zestawienie akcyzy z PIT jest mylące: PIT jest podatkiem bezpośrednim, ale akcyza już nie, więc taka para nie tworzy grupy podatków bezpośrednich. Podobnie połączenie PCC z VAT też miesza dwa różne mechanizmy. PCC jest bezpośredni, bo dotyczy konkretnej czynności cywilnoprawnej, np. sprzedaży rzeczy poza działalnością gospodarczą, a VAT jest pośredni i funkcjonuje przez system faktur, podatku należnego oraz naliczonego. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi nazwę podatku znaną z firmy i od razu zakłada, że to podatek bezpośredni. W praktyce lepiej zapamiętać prostą zasadę: VAT i akcyza najczęściej idą przez cenę, natomiast PCC, podatek od nieruchomości czy podatek dochodowy obciążają bezpośrednio określonego podatnika. To bardzo przydaje się przy klasyfikacji zobowiązań publicznoprawnych i przy porządnym rozliczaniu dokumentów.