Pani Ewelina, specjalistka do spraw rachunkowości zarządczej, jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem zasadniczym 30 000 zł brutto miesięcznie. Od stycznia do września 2026 r. podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyniosła łącznie 270 000 zł. Na podstawie danych zawartych w tabeli ustal podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za październik 2026 r.
| Roczne ograniczenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe | |
| Kwota ograniczenia w 2026 r. (30-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia) | 282 600 zł |
A. 17 400,00 zł
B. 30 000,00 zł
C. 0,00 zł
D. 12 600,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, czerwiec 2014 (arkusz A.65-X-14.05): Dane przeliczone na limit 2026 r.; CKE unieważniło to zadanie, a dawny klucz wskazywał nadwyżkę zamiast podstawy wymiaru.
W tym zadaniu podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za październik jest 12 600,00 zł, bo działa roczne ograniczenie podstawy, czyli tzw. limit 30-krotności. W 2026 r. limit wynosi 282 600 zł. Pani Ewelina od stycznia do września miała już naliczoną podstawę 270 000 zł, więc do wykorzystania zostało tylko 12 600 zł. Liczymy to prosto: 282 600 zł - 270 000 zł = 12 600 zł. Mimo że jej wynagrodzenie brutto za październik wynosi 30 000 zł, składki emerytalne i rentowe można naliczyć tylko od tej części, która jeszcze mieści się w limicie. Nadwyżka, czyli 17 400 zł, nie wchodzi już do podstawy tych konkretnych składek. Moim zdaniem to jeden z ważniejszych praktycznych mechanizmów w płacach, bo przy wysokich wynagrodzeniach łatwo przepłacić składki do ZUS, jeżeli system kadrowo-płacowy nie pilnuje narastającej podstawy. Dobra praktyka jest taka, żeby co miesiąc kontrolować podstawę narastająco, szczególnie u pracowników z wysokim wynagrodzeniem, premiami albo kilkoma źródłami przychodu. Trzeba też pamiętać, że limit dotyczy składek emerytalnych i rentowych, a nie automatycznie wszystkich składek w identyczny sposób.
W tym pytaniu najważniejsze jest rozróżnienie między wynagrodzeniem brutto a podstawą wymiaru składek emerytalnych i rentowych po zastosowaniu rocznego limitu. Pensja pani Eweliny za październik wynosi 30 000 zł, ale nie oznacza to, że cała ta kwota będzie podstawą składek emerytalnych i rentowych. Takie podejście pomija roczne ograniczenie podstawy, czyli 282 600 zł w 2026 r. W praktyce kadrowo-płacowej to byłby błąd, który może doprowadzić do naliczenia zbyt wysokich składek i późniejszych korekt dokumentów rozliczeniowych ZUS. Kwota 17 400 zł też wygląda kusząco, ale ona oznacza nadwyżkę ponad limit w październiku, a nie podstawę składek. Skoro do limitu brakowało 12 600 zł, to z październikowej pensji 30 000 zł tylko ta część podlega oskładkowaniu emerytalnemu i rentowemu. Pozostałe 17 400 zł jest już poza limitem dla tych składek. Z kolei podstawa 0,00 zł byłaby poprawna dopiero wtedy, gdyby limit został osiągnięty już wcześniej, czyli do końca września podstawa wyniosłaby co najmniej 282 600 zł. Tutaj jednak narastająco jest 270 000 zł, więc jeszcze zostało miejsce do limitu. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś patrzy tylko na bieżący miesiąc albo odwrotnie, uznaje że skoro pracownik ma wysoką pensję, to limit na pewno już został przekroczony. W płacach trzeba patrzeć narastająco od początku roku, miesiąc po miesiącu. Z mojego doświadczenia takie zadania dobrze uczą kontroli listy płac, bo pokazują, że jedna liczba z tabeli potrafi całkiem zmienić sposób naliczania składek.