Co stanowi podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osoby prowadzącej działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych według skali podatkowej?
A. Zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, niezależnie od osiągniętego dochodu.
B. Przychód z działalności, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodu.
C. Kwota minimalnego wynagrodzenia, niezależnie od osiągniętego dochodu.
D. Dochód z działalności, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania (oraz o zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne, jeżeli nie zaliczono ich do kosztów).
Podstawą wymiaru składki zdrowotnej u przedsiębiorcy rozliczającego PIT na zasadach ogólnych według skali podatkowej jest dochód z działalności. Czyli nie patrzymy wyłącznie na kwotę sprzedaży, tylko na wynik po odjęciu kosztów uzyskania przychodu. W praktyce oznacza to: przychody z działalności minus koszty podatkowe, a dodatkowo pomniejszenie o zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne, jeżeli nie zostały wcześniej ujęte w kosztach. Dopiero od tak ustalonej podstawy liczy się składkę zdrowotną, przy skali podatkowej zasadniczo według stawki 9%. Moim zdaniem to jest jedna z tych zasad, które trzeba dobrze rozumieć, bo pomyłka wpływa od razu na rozliczenie z ZUS. Przykładowo, jeżeli przedsiębiorca ma 12 000 zł przychodu i 7 000 zł kosztów, to punktem wyjścia jest 5 000 zł dochodu, a nie całe 12 000 zł. W dobrej praktyce księgowej trzeba pilnować zgodności danych z KPiR, ewidencją kosztów, opłaconymi składkami społecznymi oraz deklaracją ZUS DRA. Warto też pamiętać, że przy bardzo niskim dochodzie albo stracie mogą działać przepisy o minimalnej składce zdrowotnej, ale to nie zmienia głównej zasady: dla skali podatkowej podstawą jest dochód, a nie przychód czy dowolnie zadeklarowana kwota.
Przy tym zagadnieniu łatwo pomieszać kilka różnych zasad, bo w działalności gospodarczej występują jednocześnie podatki, składki społeczne i składka zdrowotna. Dla przedsiębiorcy na skali podatkowej składka zdrowotna jest powiązana z dochodem, a więc z realnym wynikiem działalności po uwzględnieniu kosztów podatkowych. Sam przychód nie jest tu właściwą podstawą, bo przychód pokazuje tylko wartość sprzedaży lub należności, bez informacji, ile przedsiębiorca wydał na zakup towarów, paliwo, usługi obce, najem, amortyzację czy inne koszty uzyskania przychodu. Myślenie, że składkę liczy się od przychodu, często wynika z kojarzenia tego tematu z ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, gdzie mechanizm jest inny. To jednak nie jest skala podatkowa. Zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia to z kolei skojarzenie głównie ze składkami na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy, czyli emerytalną, rentową, wypadkową i ewentualnie chorobową. Nie należy tego automatycznie przenosić na składkę zdrowotną, bo po zmianach przepisów jej podstawa zależy od formy opodatkowania. Kwota minimalnego wynagrodzenia też nie jest ogólną podstawą dla przedsiębiorcy na skali. Może mieć znaczenie przy minimalnej składce zdrowotnej, gdy dochód jest niski albo występuje strata, ale nie oznacza to, że zawsze bierze się minimalne wynagrodzenie niezależnie od dochodu. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd polega na zapamiętaniu jednej liczby z ZUS i stosowaniu jej do wszystkiego. A w rozliczeniach trzeba najpierw ustalić formę opodatkowania, potem rodzaj składki, a dopiero na końcu podstawę i stawkę.