Na podstawie fragmentu rachunku do umowy o dzieło nr 54/2026 oblicz kwotę do wypłaty dla wykonawcy dzieła Adama Sroki (lat 45).
| Rachunek do umowy o dzieło nr 54/2026 | |
| Wynagrodzenie brutto (przychód) | 6 800,00 zł |
| Koszty uzyskania przychodu (50%) | .......... |
| Podstawa opodatkowania | .......... |
| Należna zaliczka na podatek dochodowy | .......... |
| Kwota do wypłaty | .......... |
A. 5 984,00 zł
B. 6 222,00 zł
C. 6 147,00 zł
D. 6 392,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2022 (arkusz A.65-SG-22.01): Zaliczka liczona stawką 12% (w arkuszu 17%); kwota umowy zmieniona na 6 800 zł.
Kwota 6 392,00 zł wynika z klasycznego rozliczenia rachunku do umowy o dzieło, gdy nie naliczamy składek ZUS, a w rachunku podano koszty uzyskania przychodu 50%. Najpierw ustala się koszty: 6 800,00 zł × 50% = 3 400,00 zł. Następnie oblicza się podstawę opodatkowania: 6 800,00 zł - 3 400,00 zł = 3 400,00 zł. Od tej podstawy liczymy zaliczkę na podatek dochodowy według stawki 12%: 3 400,00 zł × 12% = 408,00 zł. Kwota do wypłaty to wynagrodzenie brutto pomniejszone o zaliczkę podatku, czyli 6 800,00 zł - 408,00 zł = 6 392,00 zł. W praktyce kadrowo-płacowej ważne jest, żeby nie doliczać tu składek społecznych i zdrowotnych, jeżeli mamy zwykłą umowę o dzieło zawartą poza stosunkiem pracy. Wiek Adama Sroki też ma znaczenie kontrolne: ma 45 lat, więc nie stosujemy zwolnienia PIT dla osób do 26. roku życia. Moim zdaniem to dobre zadanie, bo pokazuje, że przy rachunku do dzieła najważniejsze są trzy kroki: przychód, koszty, podatek. I dopiero z tego wychodzi netto do wypłaty.
W tym zadaniu najczęstszy problem polega na pomieszaniu zasad rozliczania umowy o dzieło z umową zlecenia albo z wynagrodzeniem pracowniczym. Przy zwykłej umowie o dzieło, jeżeli nie jest zawarta z własnym pracownikiem i nie ma innych szczególnych okoliczności, zasadniczo nie potrąca się składek ZUS ani składki zdrowotnej. Dlatego kwoty do wypłaty nie wolno pomniejszać o ubezpieczenia społeczne, zdrowotne czy inne narzuty płacowe. Rachunek pokazuje wprost koszty uzyskania przychodu 50%, więc trzeba je zastosować przed naliczeniem podatku. Pominięcie tych kosztów prowadziłoby do zawyżenia podstawy opodatkowania, a więc do zbyt dużej zaliczki i za niskiej wypłaty netto, np. w okolicach 5 984,00 zł. Z kolei użycie stawki 17% to typowy błąd wynikający z korzystania ze starych schematów podatkowych albo zapamiętanych wzorów z poprzednich lat. Przy obecnych założeniach zadania stosujemy 12%, co daje 408,00 zł podatku, a nie wyższą kwotę. Inne wyniki mogą też wynikać z niepotrzebnego wstawiania ulgi podatkowej, składki zdrowotnej albo błędnego zaokrąglania podstawy i zaliczki. Warto zauważyć, że wiek 45 lat wyklucza ulgę dla młodych, więc nie ma podstaw do wypłacenia całej kwoty brutto. Dobra praktyka jest taka: najpierw czytamy rodzaj umowy, potem sprawdzamy koszty uzyskania przychodu, a dopiero na końcu liczymy podatek. Bez tego łatwo zrobić niby mały, ale w płacach dość kosztowny błąd.