W rachunku do umowy zlecenia składka na ubezpieczenie zdrowotne potrącona od przychodu ogółem zleceniobiorcy, który nie pozostaje w stosunku pracy ze zleceniodawcą, wynosi
| Przychód ogółem zleceniobiorcy | 2 000,00 zł |
| Koszty uzyskania przychodu 20% | 400,00 zł |
| Składki na ubezpieczenia społeczne | 0,00 zł |
| Składka na ubezpieczenie zdrowotne 9% | ? |
A. 155 zł
B. 180 zł
C. 144 zł
D. 186 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2015 (arkusz A.65-X-15.01): Usunięty wiersz „składka zdrowotna 7,75%” - od 2022 r. tej części składki się nie wyodrębnia.
Składka zdrowotna wynosi 180 zł, ponieważ w tym przypadku podstawą jej naliczenia jest przychód z umowy zlecenia pomniejszony tylko o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zleceniobiorcę. W tabeli składki społeczne wynoszą 0,00 zł, więc nie ma czego odejmować. Podstawa do składki zdrowotnej to 2 000,00 zł. Obliczenie jest proste: 2 000,00 zł × 9% = 180,00 zł. Koszty uzyskania przychodu 20%, czyli 400 zł, nie mają tutaj znaczenia dla składki zdrowotnej. One są potrzebne przy ustalaniu podstawy opodatkowania PIT, a nie przy naliczaniu składki zdrowotnej do ZUS. Moim zdaniem to jest jeden z tych momentów, gdzie łatwo pomieszać podatki ze składkami, bo wszystko pojawia się na jednym rachunku do umowy zlecenia. W praktyce kadrowo-płacowej dobra zasada jest taka: najpierw ustala się podstawy składek ZUS, potem liczy składkę zdrowotną, a dopiero później przechodzi się do podatku. Gdyby były składki społeczne, np. emerytalna, rentowa i chorobowa potrącane z wynagrodzenia zleceniobiorcy, wtedy podstawę zdrowotną należałoby odpowiednio zmniejszyć. Tutaj ich nie ma, więc 9% liczymy od pełnych 2 000 zł.
W tym zadaniu najczęstszy błąd polega na tym, że ktoś zaczyna mieszać podstawę składki zdrowotnej z podstawą opodatkowania. Kwota 144 zł mogłaby wyjść wtedy, gdyby ktoś policzył 9% od 1 600 zł, czyli od przychodu pomniejszonego o 20% kosztów uzyskania przychodu. To jest jednak podejście podatkowe, a nie składkowe. Koszty uzyskania przychodu służą do obliczenia dochodu do podatku, nie obniżają podstawy naliczenia składki zdrowotnej. W rachunku do umowy zlecenia trzeba więc bardzo pilnować, który element dotyczy ZUS, a który PIT. Kwota 155 zł sugeruje, że zastosowano jakąś dodatkową, nieuzasadnioną redukcję podstawy albo zaokrąglenie z innego schematu liczenia wynagrodzenia. W tym przykładzie nie ma jednak składek społecznych, więc nie ma podstawy do takiego pomniejszenia. Z kolei 186 zł oznaczałoby naliczenie 9% od kwoty wyższej niż 2 000 zł, co też nie pasuje do danych z tabeli. Składki zdrowotnej nie nalicza się od kosztu pracodawcy ani od wartości powiększonej o inne narzuty. Dla zleceniobiorcy, który nie pozostaje w stosunku pracy ze zleceniodawcą, patrzymy na przychód z umowy i ewentualne składki społeczne finansowane przez ubezpieczonego. Skoro składki społeczne są równe 0,00 zł, podstawa zdrowotna to dokładnie 2 000,00 zł. W praktyce najlepiej zapamiętać prosty schemat: zdrowotne 9% liczymy od przychodu minus składki społeczne zleceniobiorcy, a nie minus koszty podatkowe. Tutaj daje to 180 zł i tyle powinno zostać potrącone jako składka na ubezpieczenie zdrowotne.