W styczniu 2026 r. wynagrodzenie brutto pracownika wyniosło 5 400,00 zł, w tym wynagrodzenie za czas przepracowany 3 000,00 zł oraz wynagrodzenie za czas choroby 2 400,00 zł. Ile wyniosą składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika?
A. 329,04 zł
B. 740,34 zł
C. 411,30 zł
D. 537,90 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, czerwiec 2015 (arkusz A.65-X-15.05): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
W tym zadaniu kluczowe jest rozdzielenie wynagrodzenia za pracę od wynagrodzenia za czas choroby. Składki społeczne finansowane przez pracownika, czyli emerytalna 9,76%, rentowa 1,50% i chorobowa 2,45%, liczymy co do zasady od podstawy oskładkowania. Razem daje to 13,71%. Ale wynagrodzenie za czas choroby wypłacane na podstawie przepisów prawa pracy nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Dlatego nie bierzemy całych 5 400,00 zł, tylko tylko wynagrodzenie za czas przepracowany: 3 000,00 zł. Obliczenie wygląda tak: 3 000,00 × 13,71% = 411,30 zł. Moim zdaniem to jedno z tych zadań, gdzie najłatwiej pomylić się nie na procentach, tylko na ustaleniu podstawy. W praktyce kadrowo-płacowej zawsze najpierw sprawdza się, które składniki wynagrodzenia wchodzą do podstawy ZUS, a dopiero potem liczy potrącenia. To dobra praktyka przy sporządzaniu listy płac, bo podobne zasady dotyczą też np. zasiłków, odpraw czy niektórych świadczeń pozapłacowych.
Błąd w tym zadaniu najczęściej wynika z przyjęcia niewłaściwej podstawy wymiaru składek. Jeżeli ktoś policzył składki od całego wynagrodzenia brutto 5 400,00 zł, otrzymałby 740,34 zł, bo 5 400,00 × 13,71% = 740,34 zł. Taki sposób wygląda na logiczny, bo przecież na pasku płac widzimy jedną kwotę brutto, ale w rozliczeniach ZUS brutto nie zawsze znaczy podstawa składek społecznych. Wynagrodzenie za czas choroby jest tu składnikiem szczególnym i nie podlega składkom na ubezpieczenia społeczne finansowanym przez pracownika. Nie wolno więc automatycznie brać całej kwoty brutto. Kwota 329,04 zł odpowiadałaby obliczeniu składek od samego wynagrodzenia chorobowego 2 400,00 zł, czyli dokładnie od tego składnika, którego akurat nie powinno się oskładkować społecznie. To typowy błąd przy kojarzeniu choroby z ubezpieczeniem chorobowym: nazwa jest podobna, ale zasada naliczania składek jest inna. Z kolei inne wyniki zwykle biorą się z pomylenia stawek finansowanych przez pracownika ze składkami finansowanymi przez pracodawcę albo z doliczania składki wypadkowej, która nie jest potrącana z pensji pracownika. W dobrej praktyce płacowej najpierw ustala się podstawę, potem właściwe stawki, a dopiero na końcu wykonuje rachunek. Tutaj podstawą jest tylko 3 000,00 zł, więc składki społeczne pracownika wynoszą 411,30 zł.