Przedmiotem umowy o dzieło może być
A. stała obsługa prawna spółki
B. prowadzenie akt osobowych pracowników spółki
C. prowadzenie pełnej księgowości spółki
D. sporządzenie bilansu zamknięcia spółki
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2018 (arkusz A.65-X-18.01).
Przedmiotem umowy o dzieło może być sporządzenie bilansu zamknięcia spółki, bo jest to konkretny, z góry oznaczony rezultat pracy. W umowie o dzieło najważniejsze nie jest samo wykonywanie czynności, tylko osiągnięcie określonego efektu, który da się odebrać, sprawdzić i ocenić pod kątem wad. Bilans zamknięcia jest właśnie takim efektem: powstaje dokument finansowy sporządzony na określony dzień, według zasad rachunkowości, na podstawie danych z ksiąg rachunkowych. Można ustalić termin wykonania, zakres danych, formę dokumentu oraz kryteria poprawności. W praktyce zamawiający może powiedzieć: proszę przygotować bilans zamknięcia spółki na dzień likwidacji albo zakończenia roku obrotowego. Po wykonaniu dzieła następuje odbiór, np. przez sprawdzenie zgodności z ustawą o rachunkowości, polityką rachunkowości jednostki i zapisami w księgach. Moim zdaniem to dość klasyczny przykład, bo pokazuje różnicę między dziełem a stałą obsługą. Dobre praktyki są takie, żeby w umowie dokładnie opisać rezultat, termin, odpowiedzialność za błędy oraz dokumenty źródłowe przekazywane wykonawcy. Samo księgowanie na bieżąco to co innego, ale jednorazowe opracowanie bilansu jako gotowego dokumentu jak najbardziej może pasować do umowy o dzieło.
W tym pytaniu łatwo pomylić umowę o dzieło z umową starannego działania, czyli z typowym świadczeniem usług. Umowa o dzieło dotyczy wykonania oznaczonego rezultatu, który można odebrać i ocenić. Nie chodzi więc tylko o to, że ktoś pracuje dla spółki albo wykonuje czynności administracyjne. Chodzi o końcowy efekt, najlepiej konkretny dokument, opracowanie, projekt albo inny rezultat możliwy do sprawdzenia. Prowadzenie pełnej księgowości spółki ma charakter ciągły i powtarzalny. Księgowy na bieżąco ujmuje faktury, kontroluje dowody księgowe, prowadzi księgi rachunkowe, przygotowuje deklaracje i pilnuje terminów. To jest raczej usługa księgowa, gdzie liczy się staranność, systematyczność i zgodność z przepisami, a nie jedno ukończone dzieło. Podobnie stała obsługa prawna spółki polega na bieżącym doradzaniu, opiniowaniu umów, reprezentowaniu albo konsultowaniu decyzji zarządu. Taki zakres trudno odebrać jak gotowy rezultat, bo jest to proces trwający w czasie. Prowadzenie akt osobowych pracowników też nie jest dziełem, tylko obowiązkiem dokumentacyjnym pracodawcy realizowanym stale, zgodnie z przepisami prawa pracy i zasadami przechowywania dokumentacji pracowniczej. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro efekt pracy ma postać dokumentów, to od razu uznaje się go za dzieło. A to nie zawsze działa. Jeżeli dokumenty powstają w ramach stałej obsługi, ewidencji albo administracji, mówimy raczej o usługach. Umowa o dzieło lepiej pasuje do jednorazowego, wyodrębnionego rezultatu, takiego jak sporządzenie bilansu zamknięcia spółki.