Hurtownia spożywcza przekazała nieodpłatnie na cele charytatywne komputer, przy którego zakupie przysługiwało jej prawo do odliczenia podatku VAT. Wartość początkowa komputera (cena netto z dowodu zakupu) wynosi 6 000,00 zł, dotychczasowe umorzenie 4 000,00 zł, a cena nabycia takiego komputera określona w momencie przekazania 2 000,00 zł netto. Jaką kwotę podatku należnego VAT (23%) hurtownia powinna wykazać z tytułu tego przekazania?
A. 0,00 zł
B. 460,00 zł
C. 1 380,00 zł
D. 920,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2014 (arkusz A.65-X-14.01): Faktura wewnętrzna już nie istnieje; podstawą VAT przy nieodpłatnym przekazaniu jest cena nabycia z dnia przekazania (dodana do treści), stąd inny wynik.
W tym zadaniu kluczowe jest to, że nieodpłatne przekazanie komputera może być traktowane jak odpłatna dostawa towarów na gruncie VAT, jeżeli przy jego zakupie podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego. Tak właśnie jest w treści pytania. Nie ma więc znaczenia, że komputer został przekazany na cele charytatywne i że hurtownia nie dostała za niego zapłaty. Dla VAT liczy się mechanizm: skoro przy nabyciu był odliczony VAT, to przy wyprowadzeniu towaru z firmy trzeba rozpoznać VAT należny. Podstawą opodatkowania nie jest tu pierwotna wartość 6 000,00 zł, tylko cena nabycia takiego komputera określona w momencie przekazania, czyli 2 000,00 zł netto. Obliczenie jest proste: 2 000,00 zł × 23% = 460,00 zł. Moim zdaniem to dobry przykład, bo pokazuje różnicę między wartością księgową środka trwałego a podstawą VAT. W praktyce księgowej trzeba pilnować, żeby do rejestru VAT sprzedaży trafiła właściwa podstawa i podatek należny, nawet jeśli nie wystawiamy zwykłej faktury sprzedaży dla kontrahenta.
Przy tym pytaniu łatwo pomylić kilka różnych pojęć: brak zapłaty, wartość początkową środka trwałego, umorzenie oraz podstawę opodatkowania VAT. Kwota 0,00 zł wynikałaby z założenia, że skoro przekazanie jest charytatywne i nie ma wynagrodzenia, to nie ma też VAT. To jest jednak zbyt proste podejście. Ustawa o VAT przewiduje, że nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa może być opodatkowane, jeżeli przy ich zakupie podatnik miał prawo do odliczenia VAT. Tutaj ten warunek jest spełniony, więc podatek należny trzeba wykazać. Kwota 1 380,00 zł bierze się z przemnożenia pierwotnej ceny netto 6 000,00 zł przez 23%, ale to nie jest prawidłowa podstawa dla takiego przekazania. VAT nie jest liczony od historycznej wartości początkowej, tylko od ceny nabycia towaru lub towaru podobnego ustalonej na moment przekazania. Z kolei 920,00 zł sugeruje użycie kwoty 4 000,00 zł, czyli dotychczasowego umorzenia, co jest typowym błędem mieszania zasad rachunkowości z zasadami VAT. Umorzenie mówi, jaka część wartości środka trwałego została już rozliczona przez amortyzację, ale nie stanowi podstawy opodatkowania przy nieodpłatnym przekazaniu. Dobra praktyka jest taka, żeby najpierw ustalić, czy było prawo do odliczenia VAT, a dopiero potem określić podstawę według aktualnej ceny nabycia. W tym przypadku jest to 2 000,00 zł netto, więc VAT należny wynosi 460,00 zł.