Podatek od towarów i usług jest podatkiem
A. bezpośrednim
B. dochodowym
C. konsumpcyjnym
D. majątkowym
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2016 (arkusz A.65-X-16.05).
Podatek od towarów i usług, czyli VAT, jest podatkiem konsumpcyjnym, bo jego ekonomiczny ciężar ponosi ostateczny nabywca towaru albo usługi. W praktyce wygląda to tak, że przedsiębiorca dolicza VAT do ceny sprzedaży, wykazuje go na fakturze, a potem rozlicza z urzędem skarbowym. Firma jest tu trochę pośrednikiem w poborze podatku, a nie osobą, która finalnie ma go odczuć w swoim majątku. Dlatego VAT zalicza się też do podatków pośrednich. Przykład jest prosty: sklep kupuje towar, odlicza VAT naliczony z faktury zakupu, sprzedaje towar klientowi z VAT należnym i odprowadza różnicę. Konsument nie odlicza podatku, więc realnie płaci go w cenie. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy do zapamiętania przy VAT: nie patrzymy tylko na to, kto wpłaca podatek do urzędu, ale kto faktycznie ponosi jego ciężar. Dobra praktyka w księgowości to pilnowanie prawidłowych stawek VAT, poprawnych faktur, momentu powstania obowiązku podatkowego oraz prawa do odliczenia podatku naliczonego.
VAT bywa mylony z innymi rodzajami podatków, bo w rozliczeniach przedsiębiorca faktycznie przekazuje pieniądze do urzędu skarbowego. To jednak nie oznacza, że jest to podatek majątkowy, dochodowy ani bezpośredni. Podatek majątkowy wiąże się z posiadaniem określonego składnika majątku, na przykład nieruchomości. Tam podstawą opodatkowania jest fakt posiadania lub wartość majątku, a nie sprzedaż towarów i usług. VAT nie zależy od tego, czy podatnik ma duży majątek, tylko od czynności opodatkowanych, czyli najczęściej dostawy towarów lub świadczenia usług. Podatek dochodowy działa inaczej, bo dotyczy dochodu albo przychodu po uwzględnieniu zasad podatkowych. W PIT i CIT analizuje się przychody, koszty uzyskania przychodu, podstawę opodatkowania i należną kwotę podatku. Przy VAT nie opodatkowuje się zysku firmy, tylko obrót konsumpcyjny, a technicznie liczy się VAT należny i VAT naliczony. Równie częsty błąd to uznanie VAT za podatek bezpośredni. Bezpośrednie podatki obciążają wprost podatnika, którego dochód lub majątek jest opodatkowany. VAT jest podatkiem pośrednim, bo formalnie rozlicza go przedsiębiorca, ale ekonomicznie płaci go konsument w cenie zakupu. Z mojego doświadczenia najłatwiej to zapamiętać na paragonie: klient widzi cenę brutto i w niej jest ukryty ciężar podatku, nawet jeśli sam nie składa deklaracji VAT. W praktyce księgowej takie rozróżnienie ma duże znaczenie, bo wpływa na sposób ewidencji sprzedaży, odliczania podatku naliczonego i ustalania zobowiązania wobec urzędu.