Która umowa nie stanowi tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego?
A. Umowa zlecenia zawarta ze słuchaczem (w wieku 27 lat) szkoły policealnej.
B. Umowa zlecenia zawarta z osobą przebywającą na urlopie wychowawczym.
C. Umowa zlecenia zawarta ze studentem (w wieku 25 lat), z którym nie łączy zleceniodawcy stosunek pracy.
D. Umowa o dzieło zawarta z własnym pracownikiem.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2018 (arkusz A.65-X-18.01).
W tej sytuacji właściwa jest umowa zlecenia zawarta ze studentem w wieku 25 lat, jeżeli zleceniodawcy nie łączy z nim stosunek pracy. W praktyce kadrowo-płacowej działa tu ważna zasada: zleceniobiorca będący studentem do ukończenia 26 lat nie podlega z tytułu umowy zlecenia obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ani ubezpieczeniu zdrowotnemu. Czyli nie zgłasza się go do ZUS z tej umowy, nie nalicza składki zdrowotnej i nie wykazuje składek w raportach rozliczeniowych. Moim zdaniem to jeden z tych przepisów, które trzeba znać bardzo praktycznie, bo błąd od razu wpływa na listę płac i rozliczenie z ZUS. Ważny szczegół: wyjątek dotyczy sytuacji, gdy student nie jest własnym pracownikiem zleceniodawcy. Gdyby ta sama osoba miała jednocześnie umowę o pracę u tego zleceniodawcy, wtedy zlecenie byłoby traktowane jak przychód pracowniczy i składki wyglądałyby inaczej. Dobra praktyka to zawsze zebrać aktualne zaświadczenie o statusie studenta i pilnować daty 26. urodzin, bo od następnego dnia zasady ubezpieczeniowe mogą się zmienić.
W tym pytaniu łatwo pomylić sam rodzaj umowy z konkretnym statusem osoby, która ją wykonuje. Sama umowa zlecenia co do zasady jest tytułem do ubezpieczeń, w tym do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, ale przepisy przewidują szczególne wyjątki, na przykład dla studentów do 26. roku życia. Dlatego nie wystarczy zapamiętać hasła: zlecenie zawsze ze składką zdrowotną. To jest za duże uproszczenie i w kadrach może narobić bałaganu. Umowa zlecenia z osobą przebywającą na urlopie wychowawczym może stanowić odrębny tytuł ubezpieczeniowy, bo pojawia się realne wykonywanie pracy na podstawie zlecenia i trzeba ocenić zbiegi tytułów. Nie można więc automatycznie uznać, że urlop wychowawczy wyłącza składkę zdrowotną od zlecenia. Słuchacz szkoły policealnej w wieku 27 lat również nie korzysta już z preferencji przewidzianej dla uczniów i studentów do 26 lat. W praktyce wiek ma tu duże znaczenie, czasem większe niż sama nazwa szkoły, i to bywa pomijane przy pobieżnym czytaniu pytania. Umowa o dzieło też bywa zdradliwa. Normalnie dzieło nie jest typowym tytułem do ubezpieczeń, ale jeżeli jest zawarte z własnym pracownikiem, to przychód z takiej umowy traktuje się jak przychód ze stosunku pracy dla celów ZUS. Wtedy wchodzi do podstawy wymiaru składek pracowniczych, także zdrowotnej. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd polega na tym, że ktoś patrzy tylko na nazwę umowy: zlecenie, dzieło, praca. A w rozliczeniach ZUS trzeba jeszcze sprawdzić wiek, status ucznia albo studenta, powiązanie z pracodawcą i ewentualne inne tytuły ubezpieczenia.