Osoba fizyczna rozpoczęła działalność 1 marca 2024 roku i była uprawniona do ulgowej podstawy z kodem tytułu ubezpieczeń 0570 00 (30% minimalnego wynagrodzenia za pracę) do 28.02.2026 roku. Od 1 marca 2026 r. przeszła na podstawę 60% wysokości prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w danym roku (pełna podstawa) z kodem tytułu ubezpieczeń 0510 00. Działalność gospodarcza jest jej jedynym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Które czynności należy wykonać w momencie zmiany wysokości podstawy w marcu 2026 roku?
A. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawiadamia na piśmie Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
B. Osoba prowadząca działalność gospodarczą wyrejestrowuje się z ubezpieczeń społecznych z dniem 01.03.2026 r. z kodu tytułu ubezpieczeń 0570 00 na druku ZUS ZUA i zgłasza się od 01.03.2026 r. na druku ZUS ZZA z kodem 0510 00.
C. Osoba prowadząca działalność gospodarczą wyrejestrowuje się z ubezpieczeń społecznych z dniem 01.03.2026 r. z kodu tytułu ubezpieczeń 0570 00 na druku ZUS ZWUA i zgłasza się od 01.03.2026 r. na druku ZUS ZUA z kodem 0510 00.
D. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu zmienia wysokość podstawy do ubezpieczeń społecznych.
Opracowane na podstawie zadania CKE, wrzesień 2014 (arkusz A.65-X-14.08): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
W tej sytuacji trzeba wykonać typową zmianę zgłoszenia w ZUS, bo zmienia się kod tytułu ubezpieczenia, a nie tylko kwota składki w deklaracji. Osoba prowadząca działalność korzystała z preferencyjnej podstawy składek, czyli kodu 0570 00, a od 01.03.2026 r. przechodzi na standardową podstawę dla przedsiębiorcy, czyli kod 0510 00. Dlatego należy najpierw wyrejestrować ją z dotychczasowego kodu na formularzu ZUS ZWUA z datą 01.03.2026 r., a następnie zgłosić ponownie na formularzu ZUS ZUA od tej samej daty, już z kodem 0510 00. ZUS ZUA jest właściwy, ponieważ działalność gospodarcza jest jedynym tytułem do ubezpieczeń społecznych, więc przedsiębiorca podlega nie tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, ale też społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz ewentualnie chorobowemu, jeśli chce do niego przystąpić. W praktyce warto pilnować 7-dniowego terminu na zgłoszenia i sprawdzić, czy w deklaracji rozliczeniowej za marzec 2026 r. wykazano już nowy kod oraz nową podstawę wymiaru składek. Moim zdaniem to jest jeden z tych przypadków, gdzie łatwo pomylić samą zmianę podstawy z formalną zmianą kodu, a ZUS jednak patrzy bardzo konkretnie na dokumenty zgłoszeniowe.
Przy zmianie z preferencyjnego ZUS na pełną podstawę nie wystarczy samo pismo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS działa na podstawie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych, więc zwykłe zawiadomienie nie zmieni prawidłowo kodu tytułu ubezpieczenia w systemie. W praktyce takie pismo mogłoby nawet zostać potraktowane jako informacja ogólna, ale nie zastąpi formularza ZUS ZWUA i ZUS ZUA. Częsty błąd polega na myśleniu, że skoro ZUS zna datę rozpoczęcia działalności, to sam automatycznie przestawi przedsiębiorcę z kodu 0570 00 na 0510 00. Tak to nie działa. Płatnik składek odpowiada za poprawność zgłoszeń, kodów tytułu ubezpieczenia i dokumentów rozliczeniowych, nawet jeżeli zmiana wynika z upływu ustawowego okresu preferencji. Nieprawidłowe jest też użycie formularza ZUS ZUA do wyrejestrowania, bo ZUA służy do zgłoszenia do ubezpieczeń, a nie do wyrejestrowania. Do wyrejestrowania stosuje się ZUS ZWUA. Z kolei ZUS ZZA służy zasadniczo do zgłoszenia wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, więc nie pasuje do przedsiębiorcy, dla którego działalność jest jedynym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Taka osoba powinna być zgłoszona na ZUS ZUA, bo obejmuje to pełny zakres ubezpieczeń. Z mojego doświadczenia wynika, że najwięcej pomyłek bierze się z podobnych skrótów nazw formularzy, ale w dokumentacji ZUS te różnice są naprawdę istotne.