Kwalifikacja: TKO.06 - Montaż i eksploatacja środków transportu szynowego

Na zdjęciu zaznaczony jest typowy hamulec szynowy, czyli element przeznaczony do hamowania awaryjnego, a nie do codziennej, łagodnej eksploatacji. W praktyce często myli się go z hamulcem roboczym albo służbowym, bo wygląda masywnie i jest zamontowany blisko wózka. Hamulec roboczy w tramwajach to najczęściej hamulec elektrodynamiczny w silnikach trakcyjnych, wspomagany hamulcami tarczowymi lub klockowymi na zestawach kołowych. To on odpowiada za większość codziennych zahamowań: dojeżdżanie do przystanków, redukcję prędkości na łukach, spokojne zatrzymanie składu. Nie jest to jednak ten element widoczny na szynie, tylko układ związany bezpośrednio z kołami lub napędem. Pojęcie „hamulec służbowy” bywa używane jako określenie normalnego, standardowego hamowania wykonywanego przez motorniczego zgodnie z przepisami ruchu – znowu, realizuje się je głównie poprzez hamulec roboczy, a nie przez dociskanie specjalnej belki do szyny. Hamulec służbowy ma zapewniać komfort pasażerom, płynność ruchu i odpowiednie czasy przejazdu, a nie maksymalną możliwą siłę hamowania w krótkim czasie. Częstym błędem jest też utożsamianie każdego „dodatkowego” hamulca z hamulcem postojowym. Hamulec postojowy ma utrzymać pojazd w miejscu po zatrzymaniu, np. na wzniesieniu, i zwykle działa jako sprężynowy hamulec na zestawach kołowych lub poprzez klinowanie/ zablokowanie mechaniczne. Nie jest to ciężka belka opuszczana na szynę, bo takie rozwiązanie zużywałoby tor i byłoby niewygodne w codziennym użyciu. Z mojego doświadczenia uczniowie często patrzą: element przy szynie = pewnie postojowy, bo „trzyma tramwaj”. A to odwrotnie – hamulec szynowy jest uruchamiany tylko w krytycznych sytuacjach, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i instrukcjami eksploatacji. Właśnie dlatego prawidłowe rozróżnienie tych pojęć jest tak ważne przy nauce o układach hamulcowych pojazdów szynowych.