Prawidłowo – do planowego badania TK klatki piersiowej z podaniem środka cieniującego pacjent powinien zgłosić się na czczo. Chodzi głównie o bezpieczeństwo, a dopiero potem o komfort badania. Standardowe zalecenia w większości pracowni mówią o minimum 4–6 godzinach przerwy od posiłku przed dożylnym podaniem kontrastu jodowego. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko nudności i wymiotów podczas badania, co w skrajnym przypadku mogłoby doprowadzić do zachłyśnięcia treścią pokarmową i aspiracyjnego zapalenia płuc. Jest to szczególnie ważne, bo pacjent leży płasko na plecach, czasami badanie wiąże się z uczuciem gorąca, niepokoju, lekkiego spadku ciśnienia – a to sprzyja reakcjom wegetatywnym. Z mojego doświadczenia, w pracowniach przyjmuje się zasadę podobną jak przed sedacją: lepiej, żeby żołądek był pusty. Nie chodzi natomiast o całkowite odwodnienie – zwykle dopuszcza się picie niewielkich ilości wody do około 1–2 godzin przed badaniem, o ile lekarz lub technik nie zaleci inaczej, zwłaszcza u pacjentów z chorobami nerek, gdzie dobre nawodnienie jest wręcz pożądane dla ochrony nefroprotekcyjnej po kontraście jodowym. Przygotowanie „na czczo” nie ma też nic wspólnego z jelitami, bo w TK klatki piersiowej oceniamy głównie płuca, śródpiersie, serce, duże naczynia, a nie przewód pokarmowy. Dobrą praktyką jest też poinformowanie pacjenta o przyjmowanych lekach – większość stałych leków (np. na nadciśnienie) można przyjąć rano popijając odrobiną wody, mimo że pacjent formalnie jest na czczo. Takie przygotowanie jest zgodne z ogólnymi wytycznymi w diagnostyce obrazowej dotyczącej badań z kontrastem i poprawia zarówno jakość, jak i bezpieczeństwo całej procedury.
W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo część odpowiedzi brzmi całkiem rozsądnie na pierwszy rzut oka. Kluczowe jest jednak zrozumienie, że przy planowym TK klatki piersiowej z dożylnym środkiem cieniującym najważniejsze jest bezpieczeństwo pacjenta podczas podania kontrastu jodowego. Spożycie normalnego posiłku bezpośrednio przed badaniem nie jest zalecane, bo zwiększa ryzyko nudności i wymiotów w trakcie lub tuż po iniekcji kontrastu. Jeżeli dojdzie do wymiotów w pozycji leżącej, istnieje realne ryzyko zachłyśnięcia i aspiracji treści pokarmowej do dróg oddechowych, a to już poważne powikłanie. Dlatego standardy pracowni diagnostyki obrazowej wyraźnie mówią o konieczności pozostania na czczo przez kilka godzin przed badaniem z kontrastem. Można też spotkać się z przekonaniem, że „wystarczy wypić wodę” i to jest główne przygotowanie. Faktycznie, nawodnienie jest ważne dla nerek, bo kontrast jodowy jest wydalany przez nerki i dobra diureza zmniejsza ryzyko nefropatii pokontrastowej. Ale samo wypicie wody nie zastępuje bycia na czczo. To są dwie różne kwestie: jedna dotyczy żołądka (ryzyko wymiotów), druga nerek (wydalanie kontrastu). Dobra praktyka to połączenie obu: pacjent jest na czczo, ale nie jest odwodniony. Kolejny błąd myślowy to skupianie się na wypróżnieniu. Taki wymóg ma sens przy niektórych badaniach jamy brzusznej czy miednicy, gdzie przygotowanie jelit poprawia jakość obrazów, natomiast w klasycznym TK klatki piersiowej nie ma to praktycznego znaczenia. Badanie dotyczy płuc, śródpiersia, dużych naczyń i struktur klatki piersiowej, a nie zawartości jelit. Mylenie tych zaleceń wynika często z wrzucania „wszystkich badań brzusznych i klatkowych do jednego worka”. W diagnostyce obrazowej każde badanie ma swój schemat przygotowania i warto kojarzyć, że przy kontraście dożylnym fundamentem jest zasada: kilka godzin na czczo, kontrola chorób współistniejących (np. cukrzycy, niewydolności nerek) i ewentualne nawodnienie zgodnie z zaleceniem lekarza. Dopiero na tym tle pozostałe szczegóły mają sens.