Które ciało obce w obszarze badania nie stanowi przeciwwskazania do wykonania MR?
Poprawnie wskazana została tytanowa endoproteza stawu biodrowego jako ciało obce, które co do zasady nie stanowi przeciwwskazania do badania rezonansem magnetycznym. Tytan jest materiałem niemagnetycznym, ma bardzo niską podatność magnetyczną i dlatego nie jest przyciągany przez silne pole magnetyczne skanera MR. W praktyce klinicznej większość współczesnych endoprotez stawowych, śrub kostnych, płytek czy gwoździ śródszpikowych wykonanych z tytanu lub stopów tytanu jest oznaczona jako MR-safe lub MR-conditional zgodnie z zaleceniami producenta i normami (m.in. ASTM). Oznacza to, że badanie MR może być wykonane bezpiecznie, często przy zachowaniu pewnych warunków, np. maksymalne natężenie pola 1,5 T albo 3 T, określone ograniczenia SAR (współczynnik pochłaniania energii), brak określonych sekwencji silnie nagrzewających. W codziennej pracy technika i lekarza radiologa ważne jest, by zawsze sprawdzić dokumentację implantu lub kartę implantu pacjenta, ale sam fakt posiadania tytanowej endoprotezy biodra nie powinien automatycznie dyskwalifikować z badania MR. Trzeba też pamiętać o artefaktach – metal, nawet niemagnetyczny, powoduje zniekształcenia obrazu, szczególnie w sekwencjach gradientowych, więc przy planowaniu badania okolicy miednicy trzeba dobrać parametry tak, aby ograniczyć artefakty (np. sekwencje z mniejszą podatnością na zniekształcenia, zmiana kierunku fazy, szersze pasmo odbioru). Moim zdaniem kluczowe w praktyce jest rozróżnienie między bezpieczeństwem pacjenta a jakością obrazu: tytanowa proteza zwykle jest bezpieczna, ale może pogorszyć czytelność obrazów w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Dlatego w standardach dobrej praktyki zawsze łączymy wiedzę o materiale implantu z rozsądnym doborem protokołu MR.
W rezonansie magnetycznym podstawowym problemem nie jest samo istnienie ciała obcego, ale jego właściwości fizyczne: ferromagnetyzm, możliwość przewodzenia prądu oraz wrażliwość na nagrzewanie i działanie impulsów RF. Typowym błędem jest założenie, że skoro coś jest „medyczne” albo „wszczepione przez lekarza”, to automatycznie jest bezpieczne w MR. To tak nie działa. Pole magnetyczne skanera (1,5 T, 3 T i więcej) może silnie oddziaływać na ferromagnetyczne elementy, powodując ich przemieszczenie, obrót, a nawet uszkodzenie tkanek. Dotyczy to zwłaszcza drobnych metalowych fragmentów w bardzo wrażliwych okolicach. Przykładowo metalowy opiłek w oku jest klasycznym, podręcznikowym przeciwwskazaniem do MR. Ferromagnetyczny drobny fragment może zostać przyciągnięty lub poruszony w obrębie gałki ocznej, co grozi krwawieniem, odwarstwieniem siatkówki, a w praktyce utratą widzenia. Dlatego przed MR u osoby z wywiadem pracy w warunkach narażenia na opiłki metalu (szlifierze, spawacze) często wykonuje się RTG oczodołów, żeby taki opiłek wykluczyć. Podobnie wszczepione rozruszniki serca i stymulatory układu nerwowego należą do grupy urządzeń bardzo wrażliwych na pole elektromagnetyczne. Starsze generacje rozruszników są w zasadzie bezwzględnym przeciwwskazaniem do MR, bo pole magnetyczne może zaburzyć ich działanie, przeprogramować tryb pracy, a nawet doprowadzić do zatrzymania stymulacji lub nagrzania elektrod w mięśniu sercowym. W nowszych latach pojawiły się systemy oznaczone jako MRI-conditional, ale nawet wtedy badanie wymaga ścisłej współpracy z kardiologiem, przełączenia urządzenia w odpowiedni tryb, monitorowania pacjenta i wykonania MR według bardzo konkretnych protokołów. Podobna sytuacja dotyczy neurostymulatorów, np. stymulatorów rdzenia kręgowego czy głębokiej stymulacji mózgu. Te układy zawierają przewody, elektrody i generatory, które mogą się nagrzewać, działać jak anteny RF, a ich elektronika może ulec uszkodzeniu. Typowym błędem myślowym jest wrzucenie wszystkich „metalowych rzeczy” do jednego worka i traktowanie ich tak samo. Tymczasem tytanowa endoproteza stawu biodrowego, jako materiał niemagnetyczny, nie jest przeciwwskazaniem do MR (z zastrzeżeniem zaleceń producenta), natomiast ferromagnetyczne opiłki, klasyczne rozruszniki i wiele stymulatorów nerwowych wymagają albo całkowitej rezygnacji z badania, albo bardzo rygorystycznych warunków. W dobrej praktyce diagnostyki obrazowej zawsze sprawdza się typ implantu, jego oznaczenie (MR-safe, MR-conditional, MR-unsafe) i dopiero na tej podstawie podejmuje decyzję o badaniu.