Która z wymienionych awarii urządzenia II klasy ochronności stwarza zagrożenie porażenia prądem?
A. Uszkodzenie przewodu ochronnego PE.
B. Uszkodzenie izolacji przewodu zasilającego urządzenie.
C. Przepalenie bezpiecznika wewnątrz urządzenia.
D. Przerwa w uzwojeniach silnika zainstalowanego w urządzeniu.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz EE.05-X-19.01).
W urządzeniu II klasy ochronności podstawą bezpieczeństwa jest izolacja podwójna albo wzmocniona, a nie przewód ochronny PE. Takie urządzenia zwykle mają symbol dwóch kwadratów, jeden w drugim, i są projektowane tak, żeby przy normalnym użytkowaniu dostępne części nie znalazły się pod napięciem niebezpiecznym. Uszkodzenie izolacji przewodu zasilającego jest więc realnym zagrożeniem porażeniowym, bo może odsłonić żyły robocze, np. przewód fazowy L lub neutralny N. W praktyce wystarczy przetarty kabel przy wtyczce, pęknięta powłoka w miejscu częstego zginania albo uszkodzenie przewodu przez przygniecenie obudową. Wtedy człowiek może dotknąć części czynnej bezpośrednio, a zabezpieczenie nadprądowe nie zawsze od razu zadziała, bo nie musi powstać zwarcie o dużym prądzie. Moim zdaniem to jest jeden z tych przypadków, gdzie oględziny przewodu są tak samo ważne jak pomiary. Dobre praktyki BHP i wymagania ochrony przeciwporażeniowej mówią jasno: uszkodzony przewód zasilający wyłącza urządzenie z eksploatacji do czasu naprawy lub wymiany. W urządzeniach II klasy nie wolno sobie dopowiadać, że brak PE załatwia sprawę, bo tu ochronę zapewnia właśnie stan izolacji. Jeśli izolacja jest naruszona, znika główna bariera bezpieczeństwa.
W tym pytaniu łatwo pomylić awarię powodującą brak działania urządzenia z awarią stwarzającą bezpośrednie ryzyko porażenia. Przepalenie bezpiecznika wewnątrz urządzenia zwykle oznacza przerwanie obwodu zasilania lub skutek wcześniejszego przeciążenia czy zwarcia. Sam przepalony bezpiecznik nie wystawia użytkownika na dotyk części pod napięciem. Oczywiście nie wolno go bezmyślnie mostkować, bo to bardzo zła praktyka, ale jako sama usterka nie jest typowym źródłem porażenia przy normalnym dotyku obudowy.
Uszkodzenie przewodu ochronnego PE brzmi groźnie, bo w urządzeniach I klasy ochronności rzeczywiście byłoby poważną sprawą. Tyle że urządzenie II klasy ochronności nie opiera ochrony na połączeniu z PE. Ono ma izolację podwójną lub wzmocnioną i najczęściej w ogóle nie posiada zacisku ochronnego. Typowy błąd myślowy polega tu na przeniesieniu zasad z urządzeń metalowych I klasy, np. pralki czy piekarnika, na sprzęt II klasy, taki jak wiele elektronarzędzi ręcznych albo ładowarek.
Przerwa w uzwojeniach silnika to z kolei usterka funkcjonalna: silnik nie ruszy, będzie miał przerwany obwód, urządzenie może buczeć albo wcale nie pracować. Nie oznacza to automatycznie, że dostępne części przewodzące staną się niebezpieczne. Zagrożenie pojawia się wtedy, gdy naruszona jest izolacja oddzielająca części czynne od użytkownika, szczególnie izolacja przewodu zasilającego, bo tam mamy bezpośrednio napięcie sieciowe 230 V. Z mojego doświadczenia takie przetarcia kabli są bagatelizowane, a to właśnie one bywają najbardziej zdradliwe: urządzenie jeszcze działa, więc ktoś myśli, że jest w porządku. A nie jest.
Uszkodzenie przewodu ochronnego PE brzmi groźnie, bo w urządzeniach I klasy ochronności rzeczywiście byłoby poważną sprawą. Tyle że urządzenie II klasy ochronności nie opiera ochrony na połączeniu z PE. Ono ma izolację podwójną lub wzmocnioną i najczęściej w ogóle nie posiada zacisku ochronnego. Typowy błąd myślowy polega tu na przeniesieniu zasad z urządzeń metalowych I klasy, np. pralki czy piekarnika, na sprzęt II klasy, taki jak wiele elektronarzędzi ręcznych albo ładowarek.
Przerwa w uzwojeniach silnika to z kolei usterka funkcjonalna: silnik nie ruszy, będzie miał przerwany obwód, urządzenie może buczeć albo wcale nie pracować. Nie oznacza to automatycznie, że dostępne części przewodzące staną się niebezpieczne. Zagrożenie pojawia się wtedy, gdy naruszona jest izolacja oddzielająca części czynne od użytkownika, szczególnie izolacja przewodu zasilającego, bo tam mamy bezpośrednio napięcie sieciowe 230 V. Z mojego doświadczenia takie przetarcia kabli są bagatelizowane, a to właśnie one bywają najbardziej zdradliwe: urządzenie jeszcze działa, więc ktoś myśli, że jest w porządku. A nie jest.