Jeżeli do pomiaru napięcia sieciowego 230 V użyto miernika analogowego o klasie dokładności 0,5 i zakresie 300 V, to wskazania miernika będą wynosiły
A. 230 V (±1,30 V)
B. 230 V (±1,40 V)
C. 230 V (±1,20 V)
D. 230 V (±1,50 V)
Klasa dokładności 0,5 w mierniku analogowym oznacza dopuszczalny błąd graniczny równy 0,5% wartości końcowej zakresu pomiarowego, a nie 0,5% aktualnie mierzonego napięcia. Tu zakres wynosi 300 V, więc liczymy: 0,5% z 300 V = 1,50 V. Dlatego przy pomiarze napięcia sieciowego 230 V wskazanie należy traktować jako 230 V ±1,50 V, czyli rzeczywista wartość może mieścić się mniej więcej od 228,5 V do 231,5 V, zakładając oczywiście poprawne warunki pomiaru i sprawny przyrząd. To jest typowa zasada dla mierników wskazówkowych, zgodna z podejściem stosowanym w normach dotyczących analogowych przyrządów pomiarowych, np. PN-EN 60051. Moim zdaniem warto to dobrze zapamiętać, bo w praktyce warsztatowej często ktoś patrzy tylko na wskazówkę i zapomina o klasie oraz zakresie. Dobra praktyka jest taka, żeby dobierać możliwie najniższy zakres, ale nadal bezpiecznie wyższy od spodziewanej wartości. Wtedy błąd względny pomiaru wychodzi mniejszy, a odczyt ma większy sens techniczny.
W tym zadaniu łatwo pomylić dwa różne sposoby określania błędu pomiarowego. W mierniku analogowym klasa dokładności nie odnosi się zwykle do aktualnego wskazania, tylko do końca zakresu pomiarowego. Jeżeli ktoś policzy 0,5% od 230 V, otrzyma około 1,15 V i może zaokrąglać to do wartości w okolicy 1,20 V. Brzmi logicznie, ale to nie jest zasada dla klasycznego miernika wskazówkowego. Właśnie stąd biorą się takie wyniki jak ±1,20 V albo podobne, niby bliskie, ale merytorycznie nietrafione. Wartości ±1,30 V i ±1,40 V też sugerują liczenie od jakiejś umownej albo źle przyjętej podstawy, np. od wartości pośredniej zakresu, od zawyżonego napięcia sieci albo przez niepewne zaokrąglenia. To typowy błąd myślowy: skoro mierzymy 230 V, to błąd liczymy od 230 V. Dla wielu przyrządów cyfrowych spotyka się specyfikacje typu procent wskazania plus kilka cyfr, ale przy analogowym mierniku klasy 0,5 sprawa wygląda inaczej. Podstawą jest pełny zakres 300 V. Dopiero z niego wyznacza się błąd graniczny: 0,5% z 300 V = 1,50 V. Z mojego doświadczenia to ma duże znaczenie przy pomiarach na niskiej części skali. Im dalej od końca zakresu pracuje wskazówka, tym mniej korzystny staje się błąd względny względem mierzonej wartości. Dlatego w pomiarach instalacji elektrycznych dobiera się zakres rozsądnie, nie na chybił trafił, i zawsze sprawdza klasę dokładności przyrządu.