Który z opisów dotyczy funkcji B przekaźnika czasowego o przedstawionych diagramach jego pracy?
A. Opóźnione załączenie.
B. Opóźnione wyłączenie.
C. Opóźnione cykliczne załączanie.
D. Opóźnione cykliczne wyłączanie.
Funkcja B przedstawia klasyczne opóźnione załączenie, czyli pracę typu TON. Po podaniu napięcia zasilającego lub sygnału sterującego U przekaźnik nie przełącza styku od razu, tylko najpierw odmierza nastawiony czas t. Dopiero po upływie tego czasu wyjście zmienia stan i pozostaje załączone tak długo, jak długo obecny jest sygnał sterujący. To właśnie odróżnia tę funkcję od opóźnionego wyłączenia, gdzie styk reaguje od razu przy załączeniu, a zwłoka pojawia się dopiero przy wyłączaniu. W praktyce taki tryb stosuje się np. do opóźnionego startu wentylatora, załączenia kolejnego silnika po rozruchu pierwszego, opóźnienia podania napięcia na układ automatyki albo eliminacji krótkich, przypadkowych impulsów. Moim zdaniem to jedna z najczęściej spotykanych funkcji przekaźnika czasowego w szafach sterowniczych, bo jest prosta i bardzo użyteczna. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze czytać diagram od lewej do prawej: najpierw pojawia się U, potem odcinek t, a dopiero później stan wyjścia. W dokumentacji przekaźników czasowych podobne funkcje są opisywane zgodnie z zasadami stosowanymi w aparaturze sterowniczej, m.in. według PN-EN/IEC 61812 dotyczącej przekaźników czasowych.
W tym zadaniu łatwo pomylić kierunek zwłoki czasowej, bo wszystkie odpowiedzi brzmią podobnie i każda zawiera słowo opóźnione. Trzeba jednak patrzeć na to, kiedy pojawia się zmiana stanu wyjścia względem podania napięcia U. Dla funkcji B wyjście nie przełącza się natychmiast po pojawieniu się sygnału sterującego. Najpierw widoczny jest odcinek czasu t, a dopiero po jego upływie następuje załączenie. To jest typowy objaw opóźnionego załączenia, a nie opóźnionego wyłączenia. Przy opóźnionym wyłączeniu styk zwykle załącza się od razu, a po zaniku sygnału jeszcze przez nastawiony czas pozostaje w stanie aktywnym. Taki układ spotyka się np. przy podtrzymaniu pracy wentylatora po wyłączeniu oświetlenia w łazience. Tutaj takiej sytuacji nie ma, bo zwłoka występuje przed załączeniem, nie po odpadnięciu sterowania. Nie pasują też opisy związane z pracą cykliczną. Przekaźnik cykliczny powtarza sekwencję: załączenie, przerwa, załączenie, przerwa, zwykle w równych albo osobno nastawianych czasach. Na diagramach takich funkcji widać wiele kolejnych impulsów, czyli coś w rodzaju migania wyjścia. Funkcja B pokazuje tylko jedno opóźnienie i potem stabilny stan załączenia. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi oznaczenie t i od razu kojarzy je z dowolnym opóźnieniem, bez sprawdzenia, po której stronie przełączenia ono występuje. W automatyce to bardzo ważne, bo zły wybór funkcji czasowej może spowodować np. zbyt wczesny start napędu, brak wymaganej zwłoki technologicznej albo niepotrzebne taktowanie stycznika. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze porównać przebieg U z przebiegiem wyjścia i dopiero wtedy nazywać funkcję.