Ile klawiszy i ile zacisków posiada klasyczny pojedynczy łącznik schodowy?
A. Jeden klawisz i cztery zaciski.
B. Jeden klawisz i trzy zaciski.
C. Dwa klawisze i trzy zaciski.
D. Dwa klawisze i cztery zaciski.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz EE.05-SG-20.06).
Klasyczny pojedynczy łącznik schodowy ma jeden klawisz i trzy zaciski. Ten jeden klawisz przełącza styk wspólny pomiędzy dwoma torami, czyli działa jak przełącznik SPDT: jeden zacisk wspólny, często oznaczany jako L albo P, oraz dwa zaciski korespondencyjne, czasem oznaczone 1 i 2 albo strzałkami. W praktyce takie dwa łączniki montuje się na przykład na dole i na górze schodów, żeby jednym obwodem oświetlenia sterować z dwóch miejsc. Faza powinna być doprowadzona na zacisk wspólny jednego łącznika, przewody korespondencyjne idą między łącznikami, a z zacisku wspólnego drugiego łącznika wychodzi przewód do oprawy. Moim zdaniem to jeden z tych elementów, które warto sobie narysować w głowie, bo wtedy od razu widać, po co są akurat trzy zaciski, a nie dwa czy cztery. Zgodnie z dobrą praktyką instalatorską i zasadami wynikającymi z PN-HD 60364 nie wolno rozłączać przewodu ochronnego PE, a kolory przewodów trzeba dobierać rozsądnie: niebieski zostawia się dla N, żółto-zielony tylko dla PE. Przy montażu zawsze sprawdza się oznaczenia producenta, bo układ zacisków na obudowie potrafi być różny, mimo że zasada działania jest ta sama.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka rodzajów osprzętu, bo nazwy łączników w praktyce warsztatowej bywają używane trochę skrótowo. Pojedynczy łącznik schodowy nie ma dwóch klawiszy, ponieważ obsługuje jeden obwód oświetleniowy jednym mechanizmem przełączającym. Dwa klawisze sugerują już osprzęt podwójny, na przykład podwójny schodowy albo świecznikowy, a wtedy liczba zacisków i sposób połączeń są inne. Podwójny schodowy to w zasadzie dwa niezależne mechanizmy schodowe w jednej ramce, więc zwykle ma więcej zacisków, często sześć, a nie trzy. Z kolei jeden klawisz i cztery zaciski kojarzą się bardziej z łącznikiem krzyżowym, który montuje się pomiędzy dwoma schodowymi, gdy chcemy sterować oświetleniem z trzech lub większej liczby miejsc. Krzyżowy przełącza pary przewodów korespondencyjnych, dlatego potrzebuje czterech zacisków roboczych. Czasem ktoś dolicza zacisk podświetlenia, zacisk neutralny w osprzęcie elektronicznym albo myli liczbę śrubek z liczbą torów prądowych, i stąd wychodzą takie odpowiedzi. W klasycznym, mechanicznym łączniku schodowym pojedynczym najważniejsze są trzy punkty przyłączeniowe: wspólny oraz dwa przełączane. W instalacji oświetleniowej ma to konkretne znaczenie praktyczne, bo błędne podłączenie przewodu fazowego do zacisku korespondencyjnego zamiast wspólnego może spowodować dziwne działanie lampy, a czasem kompletny brak sterowania z dwóch miejsc. Z mojego doświadczenia najlepiej przed podłączeniem znaleźć oznaczenie L albo P na mechanizmie, a nie zgadywać po położeniu zacisków, bo producenci nie zawsze rozmieszczają je identycznie.