Ile powinna wynosić minimalna liczba żył przewodów w miejscach oznaczonych X oraz Y na przedstawionym schemacie instalacji elektrycznej, aby po jej wykonaniu zgodnie z tym schematem możliwe było jednoczesne sterowanie oświetleniem w obu punktach oświetleniowych niezależnie czterema łącznikami?
A. X – 4 żyły, Y – 5 żył.
B. X – 5 żył, Y – 5 żył.
C. X – 5 żył, Y – 4 żyły.
D. X – 4 żyły, Y – 4 żyły.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2022 (arkusz EE.05-SG-22.06).
W tym zadaniu najważniejsze jest nie samo patrzenie na długość przewodu, tylko policzenie, jakie funkcje muszą przejść przez dane miejsce instalacji. Poprawny dobór to X – 4 żyły, Y – 5 żył. W odcinku X wystarczają cztery żyły, bo trzeba tam doprowadzić podstawowe tory potrzebne do pracy układu: przewód ochronny PE, przewód neutralny N oraz żyły robocze związane z zasilaniem i sterowaniem obwodu oświetleniowego. W miejscu Y sytuacja jest bardziej obciążona funkcjonalnie, bo przez ten fragment muszą przejść przewody potrzebne do niezależnego sterowania dwoma punktami oświetleniowymi z układu łączników. Dochodzi więc dodatkowa żyła robocza, stąd minimalnie potrzeba pięciu żył. Moim zdaniem to jest typowy przykład, gdzie nie wolno liczyć „na oko”, tylko trzeba iść po schemacie od punktu do punktu i sprawdzać, który przewód gdzie musi dotrzeć. W praktyce stosuje się tu przewody wielożyłowe dobrane zgodnie z układem połączeń, np. z zachowaniem barw: żółto-zielona tylko dla PE, niebieska dla N, a pozostałe dla torów fazowych lub sterujących. Zgodnie z dobrymi praktykami i wymaganiami PN-HD 60364 nie wolno wykorzystywać przewodu ochronnego jako przewodu czynnego, nawet jeśli „brakuje jednej żyły”. Lepiej od razu dobrać właściwy przewód niż potem kombinować w puszkach, bo to później robi problemy przy pomiarach, naprawie i bezpieczeństwie użytkowania.
Błędne odpowiedzi wynikają zwykle z tego, że ktoś liczy tylko liczbę łączników albo opraw, a nie liczy rzeczywistych funkcji poszczególnych żył w danym odcinku instalacji. W takim układzie oświetlenia trzeba pamiętać, że oprócz przewodów roboczych potrzebnych do sterowania muszą być jeszcze zachowane przewody podstawowe instalacji, czyli przede wszystkim N oraz PE. Przewód ochronny nie jest żadną „żyłą zapasową” i nie może zostać użyty jako fazowy, korespondencyjny czy powrotny do lampy. To częsty błąd na rysunkach roboczych, a w praktyce byłby bardzo niebezpieczny i niezgodny z zasadami wykonywania instalacji według PN-HD 60364. Wariant z czterema żyłami w miejscu Y jest za ubogi, bo w tym fragmencie muszą przejść tory potrzebne do niezależnego sterowania dwoma punktami oświetleniowymi. Brakuje tam jednej funkcjonalnej żyły, więc instalacja po wykonaniu nie pozwoliłaby poprawnie realizować sterowania bez „pożyczania” przewodu, czego robić nie wolno. Z kolei dodanie piątej żyły w miejscu X może wyglądać bezpiecznie, ale pytanie dotyczy minimalnej liczby żył, a nie przewodu z zapasem. Jeżeli w X wystarczają cztery żyły, to pięć nie jest odpowiedzią minimalną, tylko przewymiarowaną względem schematu. Podobnie układ 5 i 5 może technicznie dałoby się połączyć, ale nie odpowiada warunkowi minimalności. Z mojego doświadczenia najlepiej przy takich zadaniach zaznaczać sobie na schemacie osobno PE, N, fazę stałą oraz powroty lub żyły sterujące. Wtedy od razu widać, gdzie przechodzi więcej torów i dlaczego Y wymaga pięciu żył, a X tylko czterech.