Której z wymienionych czynności nie wykonuje się podczas oględzin urządzenia napędowego z silnikiem elektrycznym w czasie ruchu?
A. Ocena stanu przewodów ochronnych i ich podłączenia.
B. Sprawdzenie działania układów chłodzenia.
C. Sprawdzenie szczotek i szczotkotrzymaczy.
D. Kontrola stanu osłon części wirujących.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz E.07-X-18.06).
Sprawdzenie szczotek i szczotkotrzymaczy to czynność, której nie wykonuje się podczas oględzin urządzenia napędowego w czasie ruchu. I to jest bardzo ważna sprawa praktyczna, nie tylko teoria z przepisów. Szczotki i szczotkotrzymacze znajdują się zwykle w strefie elementów wirujących albo w pobliżu części czynnych elektrycznie, więc ich kontrola wymaga zatrzymania napędu, odłączenia zasilania i zabezpieczenia przed przypadkowym załączeniem. W praktyce stosuje się zasadę bezpiecznego wyłączenia, często opisywaną jako lockout/tagout, czyli odłącz, zabezpiecz, sprawdź brak napięcia i dopiero wtedy działaj. Podczas pracy można obserwować stan osłon, słuchać nietypowych odgłosów, ocenić działanie chłodzenia, temperaturę obudowy czy widoczne uszkodzenia przewodów ochronnych. Ale zaglądanie do szczotek przy pracującym silniku to proszenie się o wypadek: może dojść do porażenia, wciągnięcia narzędzia, poparzenia łukiem albo uszkodzenia komutatora. Moim zdaniem to jedna z tych zasad, które trzeba mieć odruchowo w głowie przy każdej maszynie elektrycznej.
W tym pytaniu łatwo pomylić zwykłe oględziny w czasie pracy z przeglądem technicznym wykonywanym po zatrzymaniu urządzenia. Oględziny urządzenia napędowego podczas ruchu mają charakter zewnętrzny i bezpieczny: patrzymy, słuchamy, ewentualnie sprawdzamy wskazania przyrządów, ale nie wkładamy rąk ani narzędzi w miejsca, gdzie są elementy wirujące lub części pod napięciem. Kontrola stanu osłon części wirujących jest jak najbardziej typową czynnością podczas pracy, bo osłony właśnie wtedy pełnią swoją rolę. Można zauważyć, czy są kompletne, dobrze zamocowane, czy nie drgają i czy nikt ich nie zdemontował, co niestety w zakładach czasem się zdarza. Sprawdzenie działania układów chłodzenia też pasuje do oględzin w ruchu, bo wentylator, przepływ powietrza, hałas łożysk wentylatora albo wzrost temperatury silnika najlepiej ocenia się przy obciążeniu. Ocena przewodów ochronnych i ich podłączenia może być wykonana wizualnie, oczywiście bez rozkręcania zacisków pod napięciem; chodzi o zauważenie przerwania, poluzowania zewnętrznego połączenia, korozji albo braku ciągłości widocznego przewodu PE. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś uznaje każdą kontrolę silnika za możliwą podczas jego pracy. A tak nie jest. Szczotki i szczotkotrzymacze wymagają dostępu do wnętrza maszyny, często zdjęcia pokryw i zbliżenia się do komutatora lub pierścieni ślizgowych. Zgodnie z dobrymi praktykami BHP oraz zasadami eksploatacji maszyn elektrycznych takie czynności wykonuje się po zatrzymaniu, odłączeniu zasilania i zabezpieczeniu przed ponownym uruchomieniem. To nie jest przesadna ostrożność, tylko normalna, zawodowa robota.