Która z wymienionych czynności należy do oględzin wirnika maszyny komutatorowej?
A. Wyważenie.
B. Pomiar rezystancji izolacji.
C. Sprawdzenie stanu wycinków komutatora.
D. Sprawdzenie braku zwarć międzyzwojowych.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2023 (arkusz EE.05-SG-23.06).
Sprawdzenie stanu wycinków komutatora należy właśnie do oględzin wirnika maszyny komutatorowej, bo jest to czynność typowo wizualna i diagnostyczna. W praktyce patrzy się, czy lamele komutatora nie są przypalone, wyszczerbione, nadmiernie zużyte, zabrudzone pyłem ze szczotek albo czy nie widać śladów przegrzania i iskrzenia. W maszynach prądu stałego i silnikach komutatorowych komutator pracuje razem ze szczotkami, więc jego stan bardzo dużo mówi o kondycji całej maszyny. Moim zdaniem to jedna z tych kontroli, których nie warto pomijać, bo drobne przebarwienie potrafi wcześniej pokazać problem ze szczotkotrzymaczem, dociskiem szczotek albo niewłaściwą komutacją. Dobra praktyka branżowa jest taka, że oględziny wykonuje się przy odłączonym zasilaniu, po zabezpieczeniu maszyny przed przypadkowym uruchomieniem i najlepiej zgodnie z DTR producenta oraz zasadami BHP. Dopiero później, jeśli coś wygląda podejrzanie, robi się pomiary lub dokładniejsze próby. Same oględziny nie zastępują badań elektrycznych, ale są pierwszym krokiem diagnostyki i konserwacji maszyny.
W tym pytaniu łatwo pomylić oględziny z pełną diagnostyką techniczną maszyny. Oględziny oznaczają przede wszystkim ocenę wzrokową i prostą kontrolę stanu elementów, bez wykonywania specjalistycznych prób elektrycznych czy obróbki mechanicznej. Dlatego właściwym przykładem jest sprawdzenie stanu wycinków komutatora, czyli obejrzenie lamel, powierzchni roboczej, śladów przypaleń, rowków, zabrudzeń i ewentualnych uszkodzeń mechanicznych.
Pomiar rezystancji izolacji jest bardzo ważny, ale to już pomiar elektryczny, wykonywany zwykle miernikiem rezystancji izolacji przy odpowiednim napięciu probierczym. Taka czynność należy raczej do badań kontrolnych, a nie do samych oględzin. Podobnie sprawdzenie braku zwarć międzyzwojowych wymaga odpowiedniej metody diagnostycznej, na przykład próbnika zwarć, pomiaru porównawczego uzwojeń albo specjalistycznego testu. Nie da się tego rzetelnie stwierdzić tylko patrząc na wirnik, chyba że uszkodzenie jest już skrajnie widoczne, a to rzadki i trochę spóźniony przypadek.
Wyważenie też nie pasuje do pojęcia oględzin. To czynność eksploatacyjno-naprawcza związana z mechaniką wirnika, drganiami i równomiernością pracy. Wykonuje się ją wtedy, gdy są objawy niewyważenia albo po naprawach, na przykład po przezwojeniu. Typowy błąd myślowy polega tu na wrzuceniu wszystkich czynności obsługowych do jednego worka. W praktyce technik najpierw ogląda, potem mierzy, a dopiero na końcu decyduje o naprawie czy regulacji. Taka kolejność jest bezpieczna i zgodna z normalną dobrą praktyką utrzymania ruchu.
Pomiar rezystancji izolacji jest bardzo ważny, ale to już pomiar elektryczny, wykonywany zwykle miernikiem rezystancji izolacji przy odpowiednim napięciu probierczym. Taka czynność należy raczej do badań kontrolnych, a nie do samych oględzin. Podobnie sprawdzenie braku zwarć międzyzwojowych wymaga odpowiedniej metody diagnostycznej, na przykład próbnika zwarć, pomiaru porównawczego uzwojeń albo specjalistycznego testu. Nie da się tego rzetelnie stwierdzić tylko patrząc na wirnik, chyba że uszkodzenie jest już skrajnie widoczne, a to rzadki i trochę spóźniony przypadek.
Wyważenie też nie pasuje do pojęcia oględzin. To czynność eksploatacyjno-naprawcza związana z mechaniką wirnika, drganiami i równomiernością pracy. Wykonuje się ją wtedy, gdy są objawy niewyważenia albo po naprawach, na przykład po przezwojeniu. Typowy błąd myślowy polega tu na wrzuceniu wszystkich czynności obsługowych do jednego worka. W praktyce technik najpierw ogląda, potem mierzy, a dopiero na końcu decyduje o naprawie czy regulacji. Taka kolejność jest bezpieczna i zgodna z normalną dobrą praktyką utrzymania ruchu.