W którym z wymienionych układów sieciowych występuje przewód PEN?
A. TN-C
B. TN-S
C. TT
D. IT
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz EE.05-SG-20.06).
W układzie TN-C występuje przewód PEN, czyli jeden wspólny przewód pełniący jednocześnie funkcję przewodu ochronnego PE i neutralnego N. Skrót TN-C można czytać tak: punkt neutralny transformatora jest uziemiony, części przewodzące dostępne instalacji są z nim połączone, a litera C oznacza combined, czyli funkcje ochronna i neutralna są połączone w jednym przewodzie. W praktyce spotyka się to często w starszych instalacjach, np. w pionach zasilających budynków albo w starych rozdzielnicach, gdzie do lokalu dochodzą przewody fazowe oraz PEN. Dopiero później, w odpowiednim miejscu rozdziału, przewód PEN może zostać rozdzielony na PE i N, tworząc układ TN-C-S. Z mojego doświadczenia to jest temat, który warto dobrze zapamiętać, bo pomyłka przy PEN potrafi być bardzo niebezpieczna. Przerwanie przewodu PEN może spowodować pojawienie się napięcia na obudowach urządzeń, czyli realne zagrożenie porażeniowe. Dobre praktyki i wymagania normowe mówią, że przewód PEN musi mieć odpowiedni przekrój, właściwe oznaczenie barwne żółto-zielone z niebieskim oznaczeniem końcówek oraz solidne, pewne połączenia. Nie traktuje się go jak zwykłego przewodu roboczego, bo odpowiada też za ochronę przeciwporażeniową.
Jeżeli została wybrana odpowiedź TT, IT albo TN-S, to najpewniej pomyliły się oznaczenia układów sieciowych z samą obecnością przewodu neutralnego lub ochronnego. To dość częsty błąd, bo skróty są podobne i na pierwszy rzut oka wyglądają trochę jak teoria oderwana od praktyki, a jednak w instalacjach ma to konkretne znaczenie. Przewód PEN występuje tylko tam, gdzie funkcja ochronna PE i neutralna N są połączone w jednym przewodzie. Tak właśnie jest w układzie TN-C, gdzie litera C oznacza połączenie tych funkcji.
W układzie TN-S przewody PE i N są prowadzone oddzielnie na całej długości instalacji, więc nie ma tam przewodu PEN. To rozwiązanie jest obecnie uznawane za bezpieczniejsze i bardziej przejrzyste, szczególnie przy stosowaniu wyłączników różnicowoprądowych. W układzie TT punkt neutralny źródła jest uziemiony, ale części przewodzące dostępne odbiorników są uziemiane lokalnie, niezależnie od przewodu neutralnego sieci. Tam też nie mówi się o PEN, bo ochrona nie opiera się na wspólnym przewodzie ochronno-neutralnym. W układzie IT źródło jest izolowane od ziemi albo uziemione przez dużą impedancję, a ten system spotyka się np. w miejscach wymagających ciągłości zasilania, jak sale operacyjne czy niektóre instalacje przemysłowe.
Moim zdaniem najprostsza metoda zapamiętania jest taka: jeżeli w nazwie układu TN pojawia się C, to szukamy wspólnego przewodu PEN. Jeżeli jest S, funkcje są separated, czyli rozdzielone. Trzeba jednak uważać, bo w praktyce często spotkasz układ TN-C-S, gdzie najpierw występuje PEN, a dopiero później następuje rozdział na PE i N. To nie jest drobiazg z nazewnictwa, tylko ważna sprawa dla bezpieczeństwa, pomiarów i poprawnego podłączania rozdzielnic.
W układzie TN-S przewody PE i N są prowadzone oddzielnie na całej długości instalacji, więc nie ma tam przewodu PEN. To rozwiązanie jest obecnie uznawane za bezpieczniejsze i bardziej przejrzyste, szczególnie przy stosowaniu wyłączników różnicowoprądowych. W układzie TT punkt neutralny źródła jest uziemiony, ale części przewodzące dostępne odbiorników są uziemiane lokalnie, niezależnie od przewodu neutralnego sieci. Tam też nie mówi się o PEN, bo ochrona nie opiera się na wspólnym przewodzie ochronno-neutralnym. W układzie IT źródło jest izolowane od ziemi albo uziemione przez dużą impedancję, a ten system spotyka się np. w miejscach wymagających ciągłości zasilania, jak sale operacyjne czy niektóre instalacje przemysłowe.
Moim zdaniem najprostsza metoda zapamiętania jest taka: jeżeli w nazwie układu TN pojawia się C, to szukamy wspólnego przewodu PEN. Jeżeli jest S, funkcje są separated, czyli rozdzielone. Trzeba jednak uważać, bo w praktyce często spotkasz układ TN-C-S, gdzie najpierw występuje PEN, a dopiero później następuje rozdział na PE i N. To nie jest drobiazg z nazewnictwa, tylko ważna sprawa dla bezpieczeństwa, pomiarów i poprawnego podłączania rozdzielnic.