Kwalifikacja: ELE.05 - Eksploatacja maszyn, urządzeń i instalacji elektrycznych

W tym pytaniu bardzo łatwo pomylić pojęcia, bo w praktyce wszystkie wymienione cechy są ważne przy wyborze i eksploatacji maszyn elektrycznych. Kluczowe jest jednak rozróżnienie między kryteriami użyteczności a kryteriami ekonomicznymi. Użyteczność w ocenie jakości eksploatacyjnej odnosi się do tego, jak maszyna „zachowuje się” w rękach użytkownika: czy jest wygodna w użytkowaniu, jak wygląda ergonomia stanowiska, czy obsługa i serwis są intuicyjne, czy konstrukcja sprzyja bezpiecznej i sprawnej pracy. Stąd łatwość obsługowa jak najbardziej należy do użyteczności. To obejmuje np. przejrzyste pulpity sterownicze, logiczne rozmieszczenie przycisków start/stop, dostępność instrukcji, czytelne oznaczenia zacisków, wygodny dostęp do punktów regulacyjnych. W nowoczesnych zakładach zwraca się na to naprawdę dużą uwagę, bo ma to bezpośredni wpływ na liczbę błędów ludzkich i awarii wynikających z niewłaściwej obsługi. Podobnie łatwość naprawcza to typowa cecha związana z jakością eksploatacyjną – często klasyfikowana jako podatność obsługowo-naprawcza. Chodzi o to, żeby maszyna była zaprojektowana tak, by dało się ją sprawnie diagnozować, rozbierać, wymieniać zużyte elementy, bez konieczności skomplikowanych demontaży połowy urządzenia. Z mojego doświadczenia serwisowego to jest ogromny plus, gdy producent przewidział łatwy dostęp do łożysk, szczotek, zacisków, filtrów, bo skraca to przestoje i zmniejsza ryzyko dodatkowych uszkodzeń. Bezpieczeństwo obsługi również należy do cech użyteczności – maszyna, która jest niewygodna, ale przede wszystkim niebezpieczna w obsłudze, ma bardzo niską wartość użytkową, nawet jeśli jest tania w eksploatacji. Stosowanie osłon, blokad, wyłączników awaryjnych, prawidłowe oznaczenia i zgodność z przepisami BHP oraz normami (np. PN-EN z zakresu bezpieczeństwa maszyn) to klasyczne elementy oceny użyteczności w praktyce. Typowy błąd myślowy polega na wrzuceniu wszystkiego do jednego worka: skoro coś wpływa na opłacalność i komfort pracy, to wydaje się, że to wszystko jest „użytecznością”. Tymczasem koszt eksploatacji traktuje się jako osobne kryterium ekonomiczne, a użyteczność odnosi się do funkcjonalności, ergonomii, podatności obsługowo-naprawczej i bezpieczeństwa. W testach warto więc pamiętać o tym podziale: to, co dotyczy pieniędzy i rachunku ekonomicznego, nie jest zaliczane bezpośrednio do użyteczności, nawet jeśli w praktyce decyzję podejmuje się, biorąc pod uwagę oba aspekty jednocześnie.