Wykorzystując zamieszczony wzór i dane w tabeli oblicz, ile wynosi dawka jednorazowa metamizolu sodu dla sześcioletniego dziecka, jeżeli lek ten należy podać domięśniowo.
| \( D_d = \frac{\text{maks. dawka dla dorosłego x wiek dziecka w latach}}{24} \) |
| Nazwa substancji | Droga podania | Dawki wg FP VI | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Zwykle stosowane | maksymalne | ||||
| jednorazowa | dobowa | jednorazowa | dobowa | ||
| metamizol sodu | p.o. | 0,1 - 0,5 | 2,0 | 1,0 | 3,0 |
| i.m. | 0,5 | 1,0 | 1,0 | 3,0 | |
| i.v. | 0,5 | 1,0 | 2,5 | 2,5 | |
A. 0,75 g
B. 0,25 g
C. 0,10 g
D. 0,50 g
W tym zadaniu kluczowe jest dobranie właściwej wartości z tabeli, a dopiero potem podstawienie jej do wzoru. Lek ma być podany domięśniowo, czyli trzeba patrzeć na wiersz i.m. Dla metamizolu sodu w tej drodze podania maksymalna dawka jednorazowa dla dorosłego wynosi 1,0 g. Nie bierzemy dawki zwykle stosowanej ani dawki dobowej, bo wzór wyraźnie mówi o maksymalnej dawce dla dorosłego, a pytanie dotyczy dawki jednorazowej. Obliczenie wygląda tak: $D_d=\frac{1{,}0\,\mathrm{g}\cdot6}{24}=0{,}25\,\mathrm{g}$. Wynik to 0,25 g metamizolu sodu. Moim zdaniem to dobre ćwiczenie, bo w praktyce aptecznej i medycznej łatwo pomylić kolumny w tabelach dawek, zwłaszcza gdy obok siebie są dawki zwykle stosowane, maksymalne, jednorazowe i dobowe. Dobra praktyka jest taka: najpierw droga podania, potem typ dawki, potem jednostka. Dopiero na końcu liczenie. Przy lekach przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, takich jak metamizol, kontrola dawki u dziecka jest szczególnie ważna, bo dziecko nie jest po prostu małym dorosłym, a przeliczenie wieku według podanego wzoru ma ograniczyć ryzyko przedawkowania.
Jeżeli wyszedł inny wynik niż 0,25 g, to najpewniej problem pojawił się nie w samym mnożeniu, tylko na etapie wyboru danych z tabeli. W zadaniu podano, że metamizol sodu ma być podany domięśniowo, więc obowiązuje wiersz i.m. Trzeba też zauważyć, że wzór wykorzystuje maksymalną dawkę dla dorosłego, a nie dawkę zwykle stosowaną. Dlatego wartością wyjściową jest maksymalna dawka jednorazowa 1,0 g, a nie 0,5 g. Wynik 0,50 g zwykle bierze się z pominięcia przeliczenia dla wieku dziecka albo z przyjęcia dawki zwykle stosowanej jako gotowej dawki pediatrycznej. To jest częsty błąd, bo liczba 0,5 g rzeczywiście występuje w tabeli, ale nie jest wynikiem obliczenia z podanego wzoru. Wynik 0,10 g może wynikać z sięgnięcia do zakresu dawek doustnych albo z pomylenia przecinka i jednostek, co w farmacji jest bardzo niebezpieczne, bo zmiana o jedno miejsce dziesiętne daje dużą różnicę kliniczną. Z kolei 0,75 g sugeruje użycie niewłaściwej dawki dobowej albo błędny mianownik we wzorze. W takich zadaniach trzeba czytać nagłówki tabeli bardzo dokładnie: droga podania, jednorazowa czy dobowa, zwykle stosowana czy maksymalna. Dopiero wtedy podstawiamy dane: 1,0 g × 6 lat / 24 = 0,25 g. Z mojego doświadczenia najwięcej pomyłek robi się właśnie przez pośpiech przy odczytywaniu kolumn, a nie przez brak umiejętności liczenia.