Oblicz maksymalną dawkę jednorazową Ibuprofenum, którą można podać w postaci czopka dziecku w wieku 4 lat. Do obliczeń zastosuj wzór Younga.
A. 0,06 g
B. 0,40 g
C. 0,10 g
D. 0,26 g
Pytanie z egzaminu CKE, wrzesień 2015 (arkusz Z.19-X-15.08).
Wzór Younga służy do orientacyjnego przeliczania dawki leku dla dziecka na podstawie wieku, gdy punktem wyjścia jest dawka dla osoby dorosłej. W tym zadaniu trzeba przyjąć maksymalną dawkę jednorazową ibuprofenu dla dorosłego jako 0,40 g, a następnie zastosować zależność: $D_{dziecka}=\frac{wiek}{wiek+12}\cdot D_{dorosłego}$. Dla dziecka 4-letniego wychodzi: $D=\frac{4}{4+12}\cdot 0{,}40\,g=\frac{4}{16}\cdot 0{,}40\,g=0{,}10\,g$. Czyli maksymalna dawka jednorazowa wynosi 0,10 g, czyli 100 mg. W praktyce aptecznej takie obliczenie jest ważne np. przy ocenie, czy dawka substancji czynnej w czopku recepturowym albo gotowym preparacie nie przekracza wartości dopuszczalnej dla dziecka. Moim zdaniem warto zawsze po obliczeniu zamienić gramy na miligramy, bo ibuprofen w pediatrii bardzo często podaje się właśnie w mg. Trzeba też pamiętać, że wzór Younga jest metodą pomocniczą, a w realnej pracy dawki pediatryczne najlepiej weryfikuje się z aktualną ChPL, farmakopeą, wykazami dawek oraz, jeśli to możliwe, z dawkowaniem w mg/kg masy ciała.
W tym zadaniu kluczowe jest rozpoznanie, że nie podstawia się wieku dziecka bezpośrednio jako procentu dawki ani nie wybiera się dawki dla dorosłego bez przeliczenia. Wzór Younga ma konkretną postać: $D_{dziecka}=\frac{wiek}{wiek+12}\cdot D_{dorosłego}$. Dla 4 lat ułamek wynosi 4/16, czyli 1/4 dawki osoby dorosłej. Jeżeli maksymalna dawka jednorazowa ibuprofenu dla dorosłego wynosi 0,40 g, to dziecko otrzyma 1/4 tej wartości, czyli 0,10 g. Wynik 0,40 g oznaczałby w praktyce podanie dziecku pełnej dawki dorosłego, co jest typowym i dość niebezpiecznym błędem w obliczeniach pediatrycznych. Wynik 0,26 g może wynikać z pomylenia wzoru Younga z inną metodą przeliczania albo z nieprawidłowego użycia mianownika, np. bez dodania 12 do wieku. Z kolei 0,06 g jest zbyt małe i może pojawić się, gdy ktoś przyjmie niewłaściwą dawkę wyjściową dla dorosłego albo pomyli jednostki, na przykład gramy z miligramami. W dobrej praktyce aptecznej zawsze zapisuje się dane wyjściowe, wzór, podstawienie i wynik z jednostką. Szczególnie przy czopkach dla dzieci trzeba zachować ostrożność, bo droga doodbytnicza nie zwalnia z kontroli dawki maksymalnej substancji czynnej. Z mojego doświadczenia najwięcej pomyłek bierze się nie z samego mnożenia, tylko z niedokładnego przeczytania, jaka dawka jest dawką dorosłego i czy pytanie dotyczy dawki jednorazowej, czy dobowej.