Oblicz maksymalną dawkę jednorazową potasu jodku (stosowanego doustnie jako środek wykrztuśny) dla pacjenta o masie 16 kg.
A. 1,333 g
B. 0,457 g
C. 0,914 g
D. 1,371 g
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2022 (arkusz MS.17-SG-22.01).
Poprawny wynik to 0,457 g, bo dla potasu jodku przyjęto maksymalną dawkę jednorazową dla osoby dorosłej równą 2,0 g, a następnie przeliczono ją na masę ciała dziecka. W praktyce aptecznej często stosuje się przeliczenie proporcjonalne do masy ciała, zakładając standardową masę dorosłego 70 kg. Obliczenie wygląda tak: 2,0 g × 16 kg / 70 kg = 0,457 g po zaokrągleniu do trzech miejsc po przecinku. Czyli pacjent o masie 16 kg nie powinien jednorazowo otrzymać więcej niż 0,457 g KI. To jest ważne szczególnie w recepturze i przy kontroli recept, bo potasu jodek działa wykrztuśnie, ale w większych ilościach może dawać działania niepożądane, np. podrażnienie przewodu pokarmowego, ślinotok, objawy jodowe albo zaburzenia ze strony tarczycy. Moim zdaniem przy takich zadaniach najważniejsze jest nie zgubić, czy pytają o dawkę jednorazową, czy dobową, bo to najczęstszy haczyk. Dobra praktyka to zawsze zapisać dawkę dorosłego, masę pacjenta i dopiero potem liczyć proporcję, zamiast robić rachunek „na oko”.
W tym zadaniu kluczowe jest to, że pytanie dotyczy maksymalnej dawki jednorazowej potasu jodku stosowanego doustnie jako środek wykrztuśny, a nie dawki dobowej ani dawki orientacyjnej bez przeliczenia na masę ciała. Punktem wyjścia jest dawka maksymalna jednorazowa dla dorosłego, czyli 2,0 g, i przeliczenie jej na pacjenta ważącego 16 kg według proporcji do masy ciała dorosłego przyjętej jako 70 kg. Dlatego wynik wynosi 2,0 g × 16 / 70 = 0,457 g. Wartość 0,914 g wygląda jak wynik użycia dawki 4,0 g jako podstawy obliczeń, czyli prawdopodobnie pomylenie danych albo zastosowanie innej wartości niż dawka jednorazowa. Wartość 1,371 g bardzo mocno sugeruje przeliczenie z 6,0 g, co pasuje raczej do dawki dobowej dorosłego, a nie jednorazowej. To typowy błąd: ktoś zna dwie dawki maksymalne, jednorazową i dobową, ale w stresie wybiera większą. Wynik 1,333 g też jest za wysoki dla dziecka 16 kg i najpewniej wynika z użycia niewłaściwego przelicznika lub pomylenia wzoru. W pracy aptecznej takie pomyłki są istotne, bo kontrola dawki ma chronić pacjenta przed przedawkowaniem, szczególnie u dzieci. Z mojego doświadczenia najlepiej najpierw podkreślić w treści słowo „jednorazowa”, a dopiero potem podstawiać liczby. Proste, ale serio pomaga.