Jeżeli na zdjęciu za osobą znajduje się długi i ostry cień, to można wnioskować, że zostało ono wykonane w
A. słoneczny dzień w południe.
B. pochmurny dzień wieczorem.
C. słoneczny dzień wcześnie rano.
D. pochmurny dzień po południu.
Długi, wyraźnie odcięty cień za osobą oznacza, że światło padało nisko nad horyzontem i było dość twarde, czyli pochodziło z małego, punktowego źródła. W praktyce fotograficznej takim źródłem jest słońce w bezchmurny albo prawie bezchmurny dzień, szczególnie wcześnie rano. Rano promienie słoneczne biegną pod małym kątem względem ziemi, więc sylwetka człowieka rzuca wydłużony cień. Ostry kontur cienia mówi dodatkowo, że światło nie było mocno rozproszone przez chmury. Moim zdaniem to jedna z prostszych, ale bardzo ważnych obserwacji przy ocenie światła na zdjęciu. Fotografowie często wykorzystują takie warunki podczas tzw. złotej godziny, bo niskie słońce modeluje twarz, wydobywa fakturę podłoża i daje bardziej plastyczny obraz niż światło w południe. W dobrej praktyce warto wtedy pilnować ekspozycji, bo kontrast między jasnymi partiami a cieniem może być spory. Przy portrecie można użyć blendy albo delikatnego błysku wypełniającego, żeby cień na twarzy nie zrobił się za ciężki.
Jeżeli na zdjęciu widać długi i ostry cień, nie pasuje to do warunków pochmurnych. Chmury działają jak duży dyfuzor: rozpraszają promienie słoneczne na wiele kierunków, przez co cień staje się miękki, słabo widoczny albo prawie zanika. Dlatego pochmurny dzień po południu czy wieczorem nie da zwykle wyraźnej, ostrej krawędzi cienia za postacią. Owszem, może być ciemniej i bardziej płasko, ale nie dostaniemy takiego twardego rysunku jak przy bezpośrednim słońcu. Mylenie pochmurnej pogody z długim cieniem to częsty skrót myślowy: ktoś kojarzy wieczór z długimi cieniami, ale zapomina, że do ostrego cienia potrzebne jest jeszcze konkretne, nierozproszone źródło światła. Z kolei słoneczne południe też nie jest najlepszym wnioskiem. W południe słońce znajduje się wysoko, więc cień osoby będzie raczej krótki i znajdzie się blisko stóp, często pod sylwetką. Takie światło bywa bardzo kontrastowe, ale nie tworzy długich cieni. W fotografii obserwacja kierunku, długości i ostrości cienia jest praktycznym sposobem oceny pory dnia oraz charakteru oświetlenia. Z mojego doświadczenia, zanim zacznie się ustawiać aparat, warto po prostu popatrzeć na ziemię: cienie często mówią więcej o świetle niż sam jasny fragment kadru.