Która z miar wskazanych strzałką na szkicu tyczenia, oznacza obliczoną miarę kontrolną?
A. 2
B. 1
C. 4
D. 3
Miara oznaczona strzałką 4 jest obliczoną miarą kontrolną, czyli taką, która służy do sprawdzenia poprawności wytyczenia, a niekoniecznie do samego „postawienia” punktu w terenie. Na szkicu tyczenia takie wartości często są podawane w nawiasach albo w inny sposób odróżnione od głównych miar tyczeniowych. Chodzi o to, żeby geodeta po wyznaczeniu punktów mógł wykonać niezależną kontrolę: np. zmierzyć odległość między dwoma wytyczonymi punktami, przekątną, domiar do linii albo długość boku i porównać ją z wartością obliczoną z projektu. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy w praktyce, bo samo ustawienie punktu z jednego kierunku czy jednej odległości jeszcze nie daje pełnej pewności. Dobra robota geodezyjna wymaga nadmiarowości pomiarów, czyli właśnie dodatkowych kontroli. W tyczeniu obiektów budowlanych miary kontrolne pomagają wykryć pomyłkę w punkcie osnowy, zły odczyt, przestawienie lustra, błąd znaku przy współrzędnych albo zwykłe przepisanie złej liczby na szkic. Zgodnie z dobrą praktyką branżową szkic tyczenia powinien jasno odróżniać miary użyte do tyczenia od miar sprawdzających, żeby ekipa w terenie nie mieszała tych funkcji. Strzałka 4 wskazuje właśnie taką wartość kontrolną, wyliczoną na podstawie geometrii projektu i wykorzystywaną do weryfikacji poprawności położenia punktów.
W tym pytaniu łatwo pomylić miarę kontrolną z każdą inną liczbą widoczną na szkicu, bo szkic tyczenia bywa dość gęsty: są tam długości boków, domiary, odległości do punktów osnowy, wartości projektowe i wartości pomocnicze. Strzałki oznaczające inne miary nie wskazują jednak tej funkcji, o którą chodzi w pytaniu. Nie każda odległość narysowana na czerwono albo przy linii przerywanej jest automatycznie kontrolą. Część z nich może być miarą tyczeniową, czyli taką, według której wyznacza się punkt w terenie, na przykład z tachimetru, z przecięcia odległości albo z domiarów prostokątnych. Inne liczby mogą przedstawiać długości projektowanych odcinków, odległości do punktów osnowy lub elementy pomocnicze potrzebne do orientacji szkicu. Typowy błąd polega na tym, że patrzy się tylko na położenie napisu albo na to, że linia jest przerywana, zamiast ocenić rolę danej miary w całej konstrukcji szkicu. Miara kontrolna powinna dawać możliwość niezależnego sprawdzenia geometrii po wytyczeniu, czyli np. porównania pomierzonej długości między wyznaczonymi punktami z wartością wcześniej obliczoną ze współrzędnych. Jeżeli wybierze się miarę służącą do samego dojścia do punktu, to nie jest to jeszcze kontrola, tylko element procesu tyczenia. W praktyce terenowej takie rozróżnienie jest bardzo ważne, bo bez kontroli można ładnie wytyczyć coś „na papierze”, a w terenie mieć przesunięcie o kilka centymetrów albo więcej. Dlatego poprawną interpretacją szkicu jest wskazanie strzałki 4 jako tej, która odnosi się do obliczonej miary kontrolnej.