Aby znaleźć skamieniałości dewońskie, należy zaplanować wycieczkę w rejon
Kielce to naprawdę jedno z tych miejsc w Polsce, które można uznać za raj dla miłośników paleontologii, zwłaszcza jeśli chodzi o skamieniałości z okresu dewońskiego. Dlaczego? Przede wszystkim rejon Gór Świętokrzyskich, a szczególnie okolice Kielc, to klasyczne stanowiska geologiczne, gdzie warstwy skał pochodzące z dewonu są bardzo dobrze odsłonięte. Zresztą, wystarczy odwiedzić chociażby rezerwat Wietrznia czy Kadzielnię, żeby zobaczyć gołym okiem fragmenty dawnych raf koralowych, skorupiaki, trylobity i inne organizmy sprzed ponad 350 milionów lat. W praktyce, geolodzy, studenci geologii i nawet turyści co roku przyjeżdżają tu właśnie po to, żeby prowadzić badania terenowe czy nawet amatorskie zbieranie okazów. Z mojego doświadczenia wynika, że znaleziska z okolic Kielc często trafiają do muzeów naukowych i stanowią kanon w każdej poważnej publikacji o paleontologii Europy Środkowej. Co ciekawe, są tam też ścieżki dydaktyczne, które pokazują jak kiedyś wyglądało życie w dewonie. Moim zdaniem to świetny przykład, że teoria w podręczniku może być zobaczona na żywo. Warto wiedzieć, że zgodnie z dobrymi praktykami branżowymi, teren Gór Świętokrzyskich traktuje się jako wzorcowy przy badaniach dewońskich osadów karbonatowych. Niewiele jest miejsc w Polsce, które umożliwiają aż tak praktyczne zastosowanie wiedzy geologicznej, nie tylko dla naukowców, ale i dla każdego zainteresowanego. To miejsce zdecydowanie wyróżnia się na tle pozostałych rejonów kraju pod kątem dewońskich skamieniałości i nawet największe autorytety w branży to potwierdzają.
Wybierając takie miejsca jak Zakopane, Jelenia Góra czy Kazimierz Dolny z myślą o poszukiwaniu skamieniałości dewońskich, można łatwo ulec złudzeniu, że każde górzyste lub atrakcyjne turystycznie miejsce w Polsce będzie odpowiednie do tego typu paleontologicznych poszukiwań. Tymczasem podłoże geologiczne tych rejonów ma zupełnie inną historię niż okolice Kielc. Zakopane to przede wszystkim Tatry, które budują głównie skały osadowe, głównie z okresu mezozoiku, czyli jurajskie lub kredowe, a nie dewońskie. Często popełnianym błędem jest utożsamianie gór z różnorodnością skamieniałości, podczas gdy kluczowa jest wiek skał. W okolicach Jeleniej Góry dominuje Sudety, gdzie wprawdzie znajdziemy ciekawe minerały i pewne skamieniałości, jednak dewońskie odsłonięcia są tam bardzo rzadkie, a region słynie raczej z młodszych i starszych formacji oraz minerałów, jak agaty czy ametysty. Kazimierz Dolny z kolei, choć ma bardzo malownicze lessowe wąwozy i słynie z pięknych widoków, geologicznie reprezentuje głównie okres kredowy i czwartorzędowy, a więc zupełnie nie ten przedział czasowy, który nas interesuje przy skamieniałościach dewońskich. W branży geologicznej przyjęło się, że wybierając miejsce badań terenowych, zawsze najpierw analizuje się wiek odsłoniętych tam skał, a nie tylko ich dostępność czy walory krajobrazowe. Podsumowując, podstawowym błędem jest tutaj nieuwzględnienie geologicznej specyfiki poszczególnych regionów Polski. Warto pamiętać, że nauki o Ziemi opierają się na bardzo dokładnych analizach stratygraficznych i bez tej wiedzy łatwo można wyciągnąć pochopne wnioski. To dobrze pokazuje, jak ważna w branży jest znajomość lokalnych warunków geologicznych i umiejętność ich praktycznego zastosowania.