Andy i Kordyliery utworzone zostały w trakcie orogenezy
Andy i Kordyliery faktycznie powstały podczas orogenezy alpejskiej, która była jednym z najważniejszych okresów górotwórczych w historii Ziemi. Ta orogeneza miała miejsce głównie w erze kenozoicznej, czyli stosunkowo niedawno, geologicznie patrząc – zaczęła się ok. 65 milionów lat temu i trwała aż do dziś w niektórych obszarach. Właśnie wtedy powstawały największe i najwyższe pasma górskie na naszej planecie, zresztą nie tylko Andy i Kordyliery, ale też np. Himalaje czy Alpy. Orogeneza alpejska związana była z kolizją płyt tektonicznych – na przykład w Ameryce Południowej płyta oceaniczna wsunęła się pod płytę kontynentalną, co doprowadziło do wypiętrzenia Andów. Co ciekawe, te procesy trwają do dziś, dlatego Andy wciąż rosną, choć milimetr po milimetrze. Na lekcjach geografii czy geologii często mówi się o tym, żeby rozpoznawać góry młode i stare właśnie po okresie orogenezy, która je uformowała. W praktycznych zastosowaniach – znajomość pochodzenia gór pomaga choćby przy ocenie zagrożeń sejsmicznych, planowaniu budownictwa czy rozpoznawaniu szans na występowanie surowców naturalnych. Moim zdaniem warto zapamiętać, że praktycznie wszystkie wysokie, postrzępione łańcuchy górskie w obu Amerykach to efekt tej właśnie orogenezy – co ciekawe, są one też bogate w złoto, miedź czy inne minerały, bo procesy górotwórcze sprzyjają ich powstawaniu.
Często można się pomylić, bo nazwy orogenez brzmią podobnie i każda z nich kojarzy się z powstawaniem gór. Jednak kluczowe jest poznanie, które pasma górskie powstały w którym okresie geologicznym. Orogeneza kaledońska i waryscyjska to dużo wcześniejsze procesy – miały miejsce odpowiednio w paleozoiku, czyli setki milionów lat temu. Orogeneza kaledońska przyczyniła się do powstania starych, niskich już dziś gór, takich jak Góry Kaledońskie w Szkocji czy niektóre pasma w Skandynawii. Podobnie orogeneza waryscyjska ukształtowała m.in. Sudety, Masyw Centralny we Francji czy Góry Harz w Niemczech – to również stare pasma górskie, o łagodnych kształtach i znacznie niższe niż Andy czy Kordyliery. Wybór tych odpowiedzi często wynika z tego, że na lekcjach geologii łatwo pogubić się w chronologii i powiązaniach między nazwą orogenezy a konkretnymi górami. Jednak trzeba pamiętać, że wysokie, młode góry powstawały głównie podczas orogenezy alpejskiej, która jest zdecydowanie najświeższą z tych wymienionych. Stosowanie tej wiedzy jest kluczowe w praktyce, szczególnie w geologii stosowanej, bo młode góry wykazują inne właściwości inżynierskie i geotechniczne niż stare, zdenudowane pasma. Moim zdaniem dobrze jest zawsze patrzeć na rzeźbę terenu i aktualność procesów geologicznych – to pozwala lepiej zrozumieć, jakie orogenezy są odpowiedzialne za dane formacje górskie.