Na skałach węglanowych najczęściej rozwijają się
A. czarnoziemy.
B. rędziny.
C. bielice.
D. mady.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2016 (arkusz R.25-X-16.05).
Rędziny to specyficzny typ gleb, które tworzą się właśnie na skałach węglanowych, takich jak wapienie czy dolomity. Ich charakterystyczną cechą jest to, że powstają na podłożu bogatym w węglan wapnia, co wpływa na ich odczyn – są zwykle zasadowe, a nie kwaśne. To bardzo ważne, bo wiele roślin uprawnych lepiej rośnie na glebach o takim właśnie odczynie. W praktyce, w Polsce można je spotkać chociażby na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, gdzie wapień dominuje w podłożu. Rędziny mają dużą żyzność, choć nie zawsze są łatwe w uprawie – często są płytkie i mają w podglebiu tzw. rumosz skalny, co utrudnia orkę czy sadzenie głębokich upraw. Moim zdaniem warto pamiętać, że na rędzinach świetnie sprawdzają się łąki, a także uprawy zbóż i roślin okopowych, ale już np. drzewa owocowe wymagają głębszych, bardziej przewiewnych gleb. Z mojego doświadczenia wynika, że przy uprawie na rędzinach trzeba zwracać uwagę na wilgotność, bo te gleby szybko przesychają, szczególnie latem. Branżowe standardy w geologii i gleboznawstwie podkreślają, że identyfikacja rędzin pozwala lepiej planować zagospodarowanie terenu – na przykład pod uprawę czy budownictwo. Warto dodać, że rędziny bogate w wapń pomagają też ograniczać zakwaszenie gleb, co jest pożądane w wielu strategiach rolniczych.
Wybór odpowiedzi dotyczących mad, bielic czy czarnoziemów jako głównych gleb rozwijających się na skałach węglanowych wynika często z mylnego utożsamiania ich żyzności lub określonego koloru z rodzajem podłoża. Mady to gleby napływowe, formowane przez rzeczne osady, i występują przede wszystkim w dolinach rzecznych – ich powstanie nie jest związane z podłożem wapiennym, lecz raczej z działalnością wodną i materiałem nanoszonym przez rzeki. Bielice natomiast to gleby typowe dla obszarów o podłożu piaskowym, najczęściej w klimacie chłodnym, gdzie procesy wymywania prowadzą do wykształcenia jasnej warstwy próchnicznej i zakwaszenia gleby. Występują one na terenach z iglastymi lasami, daleko od wapiennych skał – ich rozwój na skałach węglanowych jest praktycznie niemożliwy przez odczyn i skład mechaniczny. Czarnoziemy, choć bardzo żyzne, są charakterystyczne dla stepów i terenów o umiarkowanie suchym klimacie – powstają na lessach, glinach czy czarnoziemnych osadach rzecznych, ale nie na skałach wapiennych. Ich obecność na tak specyficznych podłożach jak wapień to bardzo rzadkie zjawisko. Typowym błędem w rozumowaniu jest utożsamianie wysokiej żyzności gleby z jej pochodzeniem wapiennym – jednak struktura, procesy glebotwórcze oraz obecność określonych minerałów są tu kluczowe. Z punktu widzenia standardów gleboznawczych, każda z tych gleb ma swoje ściśle określone warunki powstawania i rędziny są praktycznie jedynym typem gleb, który jednoznacznie kojarzy się z występowaniem na skałach węglanowych. Warto przy tym pamiętać, że właściwe rozpoznanie podłoża to podstawa planowania upraw czy inwestycji budowlanych – pomyłka może prowadzić do niewłaściwego doboru roślin czy kosztownych problemów konstrukcyjnych.