Woda, która została podniesiona w gruncie na skutek działania sił napięcia powierzchniowego ponad poziom zwierciadła swobodnego nazywana jest wodą
W tym pytaniu chodziło o zjawisko występujące w glebie i gruncie, które fachowo nazywa się podsiąkaniem kapilarnym. Woda kapilarna to ta, która dzięki siłom napięcia powierzchniowego potrafi „przewędrować” powyżej poziomu zwierciadła wody swobodnej. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli poziom wód gruntowych jest niżej, wilgoć potrafi się podciągać w górę np. w piaskach czy glinach właśnie na tej zasadzie. To bardzo ważne w budownictwie – na przykład przy projektowaniu fundamentów zawsze bierze się pod uwagę strefę podsiąkania kapilarnego. Często spotkasz się z wymogami izolowania przeciwwilgociowego, bo właśnie brak odpowiedniej izolacji powoduje, że wilgoć podciągana kapilarnie z gruntu może prowadzić do zawilgoceń ścian czy podłóg. Moim zdaniem wiedza o wodzie kapilarnej to absolutna podstawa przy wszelkich pracach ziemnych czy przy planowaniu odwodnienia terenu. Nawet jeśli na pierwszy rzut oka gleba jest sucha, kapilarność potrafi mocno namieszać. Warto pamiętać, że wysokość podciągania zależy od rodzaju gruntu – im drobniejszy, tym wyżej woda może się podciągnąć. To wyjaśnia, czemu np. w glinach czasem mamy problem z wilgotnymi piwnicami mimo niskiego poziomu wód gruntowych. To zjawisko występuje zgodnie z normami budowlanymi jak PN-81/B-03020 i zawsze jest brane pod uwagę przez inżynierów geotechników.
W tym zadaniu sporo osób daje się złapać na mylne skojarzenia z innymi rodzajami wody występującej w gruncie, a każda z tych form charakteryzuje się innymi właściwościami i mechanizmami przemieszczania. Woda osmotyczna związana jest z procesami osmoticznymi i raczej dotyczy zjawisk biologicznych lub chemicznych, gdzie woda przemieszcza się przez półprzepuszczalne błony w odpowiedzi na różnicę stężeń. To ma spore znaczenie w rolnictwie, ale nie jest to mechanizm, który odpowiada za podnoszenie wody w gruncie ponad zwierciadło swobodne. Woda grawitacyjna natomiast przemieszcza się w dół pod wpływem siły ciężkości, praktycznie nie zatrzymuje się w porach gruntu, tylko odpływa swobodnie – to właśnie ona występuje poniżej zwierciadła wody gruntowej, a nie powyżej. Często jest mylona z wodą kapilarną, bo obie są ruchliwe, ale działają w przeciwnych kierunkach. Z kolei woda higroskopijna to taka, która jest bardzo silnie związana z cząstkami gruntu, zwykle na ich powierzchni, i nie przemieszcza się – jej nie da się wyciągnąć przez zwykłe suszenie w temperaturze pokojowej, bo trzyma się mocno przez siły adhezji. Na budowie czy w geotechnice praktycznie nie bierze się jej pod uwagę przy analizie podciągania wilgoci, bo nie ma z nią problemu przy zawilgoceniach. Najczęściej spotykanym błędem jest utożsamianie wszystkich tych rodzajów wody z jednym zjawiskiem, podczas gdy tylko woda kapilarna faktycznie odpowiada za podciąganie wilgoci ponad poziom zwierciadła swobodnego. Warto znać te różnice, bo od tego zależy poprawna diagnoza przyczyn zawilgoceń i dobór odpowiednich zabezpieczeń przeciwwilgociowych według standardów branżowych.