Zwałowisko zewnętrzne należy zlokalizować pomiędzy
Zwałowisko zewnętrzne lokuje się poza wyrobiskiem, czyli za górną krawędzią wyrobiska, ale jeszcze w granicach obszaru górniczego. To jest właśnie sens tej odpowiedzi: materiał nadkładowy albo odpadowy nie trafia do czynnej przestrzeni roboczej odkrywki, tylko na teren wyznaczony w projekcie i planie ruchu zakładu górniczego. W praktyce taka lokalizacja pozwala utrzymać bezpieczny dostęp do frontów eksploatacyjnych, nie blokuje poziomów roboczych i ogranicza ryzyko obsunięcia mas zwałowych do wyrobiska. Trzeba też zostawić odpowiednie odległości od krawędzi, uwzględnić stateczność podłoża, odwodnienie, drogi technologiczne, pylenie oraz późniejszą rekultywację. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, gdzie warto sobie narysować przekrój odkrywki: na dole jest spąg i dolna krawędź, wyżej skarpa i górna krawędź, a dopiero za nią teren na zwałowisko zewnętrzne. Dobra praktyka branżowa mówi jasno: zwałowisko ma być zaprojektowane tak, żeby nie pogarszać stateczności skarp wyrobiska i nie kolidować z eksploatacją.
Błąd najczęściej bierze się z pomieszania pojęć związanych z geometrią wyrobiska. Dolna krawędź wyrobiska znajduje się przy dnie albo przy niższych poziomach eksploatacyjnych, więc lokalizowanie zwałowiska względem niej sugerowałoby wchodzenie ze zwałowaniem do przestrzeni roboczej odkrywki. To nie pasuje do pojęcia zwałowiska zewnętrznego. Takie rozwiązanie mogłoby utrudniać transport, zasypywać poziomy robocze, zwiększać zagrożenie osuwiskowe i ogólnie robić bałagan technologiczny, mówiąc po ludzku. Zwałowisko między dolną a górną krawędzią wyrobiska też nie jest zewnętrzne, bo znajdowałoby się w obrębie skarp lub wewnątrz wyrobiska. To bliżej myślenia o zwałowaniu wewnętrznym, stosowanym czasem po wybraniu części złoża, ale wtedy obowiązują inne warunki i inna organizacja robót. Z kolei odnoszenie lokalizacji do górnej krawędzi skarpy złożowej i dolnej krawędzi skarpy nadkładowej miesza elementy budowy skarp z miejscem składowania mas. Te krawędzie służą raczej do opisu przekroju geologiczno-górniczego, a nie do wyznaczania zewnętrznego zwałowiska. W praktyce projektant patrzy na górną krawędź wyrobiska, granicę obszaru górniczego, nośność podłoża, odwodnienie, pasy bezpieczeństwa i wpływ na środowisko. Z mojego doświadczenia uczniowie często wybierają odpowiedź z dolną krawędzią, bo kojarzą zwałowanie z najniższym miejscem w kopalni. Tu jednak chodzi o zwałowisko zewnętrzne, czyli poza wyrobiskiem, a nie na jego skarpach ani na dnie.