Gaz płynny propan-butan przechowuje się w zbiornikach
Gaz płynny propan-butan, czyli LPG, przechowuje się w zbiornikach ciśnieniowych, bo w normalnych warunkach otoczenia mieszanina propanu i butanu jest gazem. Żeby utrzymać ją w postaci ciekłej, trzeba zapewnić odpowiednie ciśnienie, zależne od temperatury i składu mieszaniny. W praktyce taki zbiornik nie jest zwykłą beczką ani zbiornikiem atmosferycznym, tylko urządzeniem ciśnieniowym z płaszczem zaprojektowanym na określone ciśnienie robocze, próbne i warunki eksploatacji. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które warto dobrze zapamiętać, bo ma bezpośredni związek z bezpieczeństwem pracy. Zbiorniki LPG muszą mieć armaturę zabezpieczającą, np. zawór bezpieczeństwa, zawory odcinające, wskaźnik poziomu, króćce technologiczne, często też zabezpieczenie przed przepełnieniem. Dobrą praktyką jest nie napełniać ich do pełna, zostawia się przestrzeń gazową, bo ciecz zwiększa objętość przy wzroście temperatury. W Polsce takie zbiorniki podlegają wymaganiom dozoru technicznego, czyli m.in. kontroli UDT, badaniom okresowym i prawidłowej dokumentacji. Przy eksploatacji ważne są też strefy zagrożenia wybuchem, wentylacja, uziemienie przy przeładunku oraz zakaz używania otwartego ognia w pobliżu. W instalacjach magazynowych, rozlewniach i cysternach samochodowych zasada jest ta sama: LPG jest magazynowany jako ciecz pod ciśnieniem, a nie jako gaz w zbiorniku bezciśnieniowym.
Odpowiedzi wskazujące na zbiorniki bezciśnieniowe, niskociśnieniowe albo średniociśnieniowe wynikają zwykle z pomieszania pojęć używanych przy różnych instalacjach gazowych. Zbiornik bezciśnieniowy nadaje się do cieczy, które w temperaturze otoczenia mogą być magazynowane przy ciśnieniu atmosferycznym, na przykład do wielu paliw ciekłych, olejów czy wody technologicznej. Propan-butan tak się nie zachowuje. Jeżeli nie ma odpowiedniego ciśnienia, przechodzi do fazy gazowej, a to oznacza duży wzrost objętości, ryzyko powstania mieszaniny wybuchowej z powietrzem i bardzo poważne zagrożenie pożarowe. Tu nie ma miejsca na myślenie typu: skoro to ciecz w butli, to wystarczy zwykły zbiornik. To jest ciecz tylko dlatego, że jest utrzymywana pod ciśnieniem. Określenia niskociśnieniowy i średniociśnieniowy częściej kojarzą się z sieciami gazowymi, reduktorami, rurociągami dystrybucyjnymi albo klasyfikacją instalacji, a nie z samą zasadą magazynowania LPG. W zbiorniku propan-butan znajduje się jednocześnie faza ciekła i gazowa, a ciśnienie par zależy mocno od temperatury. Latem, przy nagrzaniu zbiornika, ciśnienie może wyraźnie wzrosnąć, dlatego konstrukcja musi być liczona jako ciśnieniowa i wyposażona w zabezpieczenia. Z mojego doświadczenia uczniowie często mylą ciśnienie robocze instalacji odbiorczej z ciśnieniem wymaganym do magazynowania medium. To dwa różne tematy. Dobre praktyki branżowe wymagają stosowania atestowanych zbiorników ciśnieniowych, kontroli szczelności, sprawnej armatury bezpieczeństwa, zachowania dopuszczalnego stopnia napełnienia i przestrzegania przepisów ppoż. oraz dozoru technicznego. Dlatego poprawne jest określenie zbiorniki ciśnieniowe, bo ono opisuje zasadniczy warunek bezpiecznego przechowywania LPG.