Ile wynosi wartość wykładnika gazowego, jeżeli wydobycie ropy naftowej wyniosło 135 ton, a wydobycie gazu ziemnego 14 310 m3?
Wykładnik gazowy liczy się jako stosunek ilości wydobytego gazu ziemnego do ilości wydobytej ropy naftowej. Czyli patrzymy, ile metrów sześciennych gazu przypada na 1 tonę ropy. W tym zadaniu mamy 14 310 m³ gazu i 135 t ropy, więc wykonujemy dzielenie: 14 310 m³ : 135 t = 106 m³/t. Jednostka też dużo podpowiada: gaz podany jest w m³, ropa w tonach, dlatego wynik musi być w m³/t, a nie odwrotnie. W praktyce taki wskaźnik jest bardzo ważny przy rozliczaniu wydobycia, obserwacji pracy odwiertu i ocenie zmian złożowych. Jeżeli wykładnik gazowy nagle rośnie, to może świadczyć np. o zwiększonym dopływie gazu do odwiertu, zmianie warunków eksploatacji albo problemie z regulacją wydobycia. Moim zdaniem to jeden z tych prostych parametrów, który w ruchu kopalni daje naprawdę dużo informacji, pod warunkiem że liczymy go konsekwentnie i z poprawnymi jednostkami.
W tym zadaniu najważniejsze jest zrozumienie, że wykładnik gazowy nie oznacza samej ilości ropy ani samej ilości gazu, tylko ich stosunek. W branżowej praktyce jest to ilość gazu ziemnego przypadająca na jednostkę wydobytej ropy, więc jednostką będzie m³/t. Dlatego wynik 135 m³/t wygląda na pomylenie danych wejściowych z wynikiem albo na zbyt szybkie przepisanie wartości wydobycia ropy, bo 135 to liczba ton ropy, a nie obliczony wskaźnik. Samo dopasowanie jednostki nie wystarczy, trzeba jeszcze wykonać dzielenie 14 310 przez 135. Odpowiedzi z jednostką t/m³ są odwróceniem sensu fizycznego wielkości. Taki zapis mówiłby, ile ton ropy przypada na 1 m³ gazu, a to nie jest wykładnik gazowy używany przy ocenie eksploatacji odwiertu. W dodatku wartości 106 t/m³ czy 135 t/m³ byłyby zupełnie nielogiczne technologicznie, bo sugerowałyby ogromną masę ropy na małą objętość gazu. Typowy błąd polega tu na mechanicznym dzieleniu liczb bez kontroli jednostek. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze zapisać sobie słownie: gaz przez ropa. Wtedy od razu wychodzi 14 310 m³ / 135 t = 106 m³/t i łatwiej uniknąć odwrócenia ilorazu.