W czasie eksploatacji ropy naftowej, zasuwy awaryjne na głowicy eksploatacyjnej, przedstawionej na rysunku, powinny być
Zasuwy awaryjne na głowicy eksploatacyjnej podczas normalnej eksploatacji ropy powinny być całkowicie otwarte. Chodzi o to, że ich zadaniem nie jest dławienie przepływu, tylko szybkie i pewne odcięcie strumienia w razie awarii, pożaru, rozszczelnienia instalacji albo konieczności zatrzymania odwiertu. W praktyce zasuwy klinowe lub płytowe stosowane na głowicach pracują najlepiej w położeniach skrajnych: pełne otwarcie albo pełne zamknięcie. Położenie pośrednie powoduje miejscowe zwiększenie prędkości przepływu, spadek ciśnienia, turbulencje i erozję elementów uszczelniających. Przy ropie z piaskiem lub wodą złożową zużycie może być naprawdę szybkie. Do regulacji wydatku służy zwężka, dławik albo odpowiedni zawór regulacyjny, a nie zasuwa awaryjna. Zgodnie z dobrą praktyką eksploatacyjną oraz wymaganiami spotykanymi przy armaturze głowicowej, np. wg PN-EN ISO 10423 / API 6A, armatura odcinająca ma zapewniać pełny przelot i szczelne zamknięcie wtedy, gdy jest to potrzebne. Moim zdaniem to jedna z tych zasad, które są proste, ale bardzo ważne w terenie: podczas wydobycia zasuwa awaryjna ma być otwarta na pełny przelot i gotowa do natychmiastowego zamknięcia.
Otwarcie zasuwy tylko na część przelotu wygląda czasem kusząco, bo można pomyśleć, że w ten sposób da się delikatnie ograniczyć wydobycie ropy. To jest jednak typowy błąd myślowy. Zasuwa na głowicy eksploatacyjnej, szczególnie zasuwa awaryjna, nie jest elementem regulacyjnym. Jej konstrukcja jest przewidziana do pracy w położeniu całkowicie otwartym lub całkowicie zamkniętym. Przy otwarciu na ⅓ przelotu powstaje bardzo silne dławienie, duża lokalna prędkość strumienia, zawirowania i uderzenia cząstek stałych w gniazdo oraz element zamykający. Przy ropie zanieczyszczonej piaskiem, wodą złożową czy produktami korozji może dojść do podmywania powierzchni uszczelniających. Później taka zasuwa może już nie domykać szczelnie, a to w sytuacji awaryjnej jest poważny problem. Otwarcie na ¾ przelotu też nie jest dobrym kompromisem. Nadal występuje niepotrzebna strata ciśnienia i nierównomierne opływanie elementów wewnętrznych. Regulację przepływu wykonuje się dławikiem, zwężką lub inną armaturą przeznaczoną do pracy regulacyjnej, a nie zasuwą bezpieczeństwa. Całkowite zamknięcie zasuwy podczas normalnej eksploatacji również jest nieprawidłowe, bo zatrzymuje przepływ z odwiertu i może prowadzić do wzrostu ciśnienia przed zamknięciem, zaburzenia pracy instalacji oraz nieplanowanego odstawienia odwiertu. Słowo awaryjna nie oznacza, że ma być stale zamknięta. Oznacza raczej, że ma być sprawna, dostępna i gotowa do szybkiego zamknięcia, gdy pojawi się zagrożenie. Z mojego doświadczenia najłatwiej zapamiętać to tak: zasuwa odcina, dławik reguluje.