Żuraw pompowy przedstawiony na fotografii stosowany jest do
Żuraw pompowy, często nazywany też kiwonem albo pompą wahadłową, służy do eksploatacji ropy naftowej z odwiertu, zwłaszcza wtedy, gdy złoże nie ma już wystarczającej energii, żeby ropa wypływała samoczynnie na powierzchnię. Na fotografii widać typowy układ: belkę balansową, głowicę konia, przeciwwagi, mechanizm korbowy i napęd, który zamienia ruch obrotowy silnika na ruch posuwisto-zwrotny przewodu pompowego. Ten ruch przenosi się na pompę wgłębną umieszczoną w odwiercie i powoduje podnoszenie cieczy złożowej, czyli głównie ropy z domieszką wody i gazu rozpuszczonego. W praktyce taki żuraw spotyka się na dojrzałych złożach ropy, gdzie wydajność odwiertu spadła i trzeba zastosować sztuczne podnoszenie. Dobra praktyka branżowa to regularna kontrola smarowania przekładni, stanu pasa napędowego, wyważenia przeciwwag, szczelności głowicy odwiertu i dławnicy pręta polerowanego. Moim zdaniem to jedno z najbardziej rozpoznawalnych urządzeń w eksploatacji ropy, bo jego praca jest widoczna od razu w terenie. Nie jest to sprężarka gazu ani pompa do instalacji wodnej, tylko urządzenie powierzchniowe współpracujące z pompą wgłębną w odwiercie ropnym.
Żuraw pompowy łatwo pomylić z ogólnym urządzeniem do wydobywania czegokolwiek spod ziemi, ale jego podstawowe zastosowanie w górnictwie naftowym dotyczy eksploatacji ropy naftowej metodą pompową. Gaz ziemny zwykle eksploatuje się inaczej. Odwiert gazowy pracuje najczęściej dzięki ciśnieniu złożowemu, a na powierzchni ma głowicę eksploatacyjną, armaturę, odwadniacze, separatory i dalej instalacje przesyłowe. Jeżeli gaz trzeba przetłoczyć, stosuje się sprężarki, a nie żuraw pompowy. To ważne rozróżnienie, bo tłoczenie gazu oznacza zwiększanie jego ciśnienia w rurociągu lub instalacji, a żuraw pompowy wykonuje ruch mechaniczny góra-dół i napędza pompę wgłębną w odwiercie. Podobnie woda złożowa może pojawiać się razem z ropą i faktycznie bywa wynoszona na powierzchnię podczas pracy odwiertu, ale nie jest to główny sens tego urządzenia w takim pytaniu. Do zatłaczania lub przepompowywania wody złożowej używa się innych pomp technologicznych, instalacji uzdatniania, zbiorników i systemów zatłaczania. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi ruchome urządzenie z napędem i od razu kojarzy je z dowolnym pompowaniem cieczy albo gazu. W praktyce branżowej patrzy się na cały układ: żuraw, przewód pompowy, głowicę odwiertu, pompę wgłębną i linię odprowadzającą urobek do separatora. Ten zestaw jest charakterystyczny dla sztucznego podnoszenia ropy z odwiertu, szczególnie na złożach starszych, gdzie samoczynny wypływ już nie wystarcza.