W zbiorniku magazynowym znajdowało się 48 m³ ropy naftowej. Do autocysterny przepompowano 40% tej ilości, a następnie do zbiornika wtłoczono 21,6 m³ ropy. Ile ropy naftowej znajduje się w tym zbiorniku?
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik górnictwa otworowego (GIW.08).
W zbiorniku znajduje się 50,4 m³ ropy naftowej. Do autocysterny przepompowano 40% z 48 m³, czyli 0,4 · 48 m³ = 19,2 m³. W zbiorniku zostało 48 m³ - 19,2 m³ = 28,8 m³ (to 60% początkowej ilości). Po wtłoczeniu 21,6 m³ ropy w zbiorniku jest 28,8 m³ + 21,6 m³ = 50,4 m³.
Do zapamiętania: w zadaniach bilansowych licz krok po kroku w kolejności zdarzeń - najpierw rozchód, potem przychód. Procent zawsze odnosi się do ilości, o której mówi treść (tu do 48 m³ w zbiorniku przed pompowaniem).
Takie rachunki prowadzi się w praktyce przy rozliczaniu stanów magazynowych na kopalni ropy - ilość ropy w zbiorniku ustala się z pomiaru poziomu cieczy i tabel pojemności zbiornika.
Błędne wyniki to skutek pomyłek przy procentach albo w kolejności działań. Wynik 40,8 m³ nie odpowiada dodaniu 21,6 m³ do pozostałości po pompowaniu i wynika z błędu w rachunku procentowym. Taki wynik oznacza, że w zbiorniku jest mniej ropy niż przed całą operacją, choć wtłoczono więcej, niż było potrzebne do uzupełnienia ubytku.
Wynik 45,6 m³ może wyjść, gdy procent odniesie się do niewłaściwej wartości albo pomyli 40% z 60%. Z kolei 56,6 m³ jest za duże: tyle mogłoby wyjść, gdyby przepompowana ilość była mniejsza niż 19,2 m³.
Prawidłowe jest 50,4 m³. Kontrola sensu wyniku: wypompowano 19,2 m³, a wtłoczono 21,6 m³, czyli o 2,4 m³ więcej - stan zbiornika musi więc wzrosnąć z 48 m³ do 50,4 m³. Każdy wynik poniżej 48 m³ jest od razu błędny.