Który wzór umożliwia obliczenie ciśnienia hydrostatycznego słupa cieczy w odwiercie?
(h – wysokość słupa cieczy, ρ – gęstość cieczy, γ – ciężar właściwy cieczy, g – przyspieszenie ziemskie)
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik górnictwa otworowego (GIW.08).
Ciśnienie hydrostatyczne słupa cieczy w odwiercie oblicza się ze wzoru \(P_h = h \cdot \rho \cdot g\), gdzie h to wysokość słupa cieczy, ρ - gęstość cieczy, a g - przyspieszenie ziemskie. Wzór wynika z tego, że ciśnienie to ciężar słupa cieczy przypadający na jednostkę powierzchni - ciężar zależy od masy (gęstość · objętość) i od przyspieszenia ziemskiego.
Do zapamiętania: w jednostkach SI, przy h w metrach, ρ w kg/m³ i g = 9,81 m/s², wynik otrzymuje się w paskalach. Przykład: słup wody o wysokości 1000 m daje około 9,81 MPa.
Ciężar właściwy γ to iloczyn gęstości i przyspieszenia ziemskiego (γ = ρ · g), więc wzór można też zapisać jako \(P_h = h \cdot \gamma\). Ciśnienie hydrostatyczne płuczki w odwiercie musi równoważyć ciśnienie złożowe.
Błędne wzory różnią się od poprawnego obecnością przyspieszenia ziemskiego albo sposobem jego użycia. Wzór \(P_h = h \cdot \rho\) pomija przyspieszenie ziemskie. Iloczyn wysokości i gęstości daje masę słupa cieczy na jednostkę powierzchni, a nie ciężar - wynik nie ma jednostki ciśnienia.
Wzór \(P_h = \frac{h \cdot \rho}{g}\) dzieli przez g zamiast mnożyć. Ciśnienie rośnie wraz z przyspieszeniem ziemskim - ta sama ciecz na planecie o większym g wywierałaby większe ciśnienie - więc g musi być w liczniku.
Wzór \(P_h = \frac{h \cdot \gamma}{g}\) to pomyłka przy użyciu ciężaru właściwego. Skoro γ = ρ · g, to ciężar właściwy zawiera już przyspieszenie ziemskie i wystarczy pomnożyć go przez wysokość. Dzielenie przez g sprowadza ten wzór z powrotem do pierwszego błędnego wariantu.
Prawidłowy jest wzór z iloczynem h · ρ · g, bo opisuje ciężar słupa cieczy na jednostkę powierzchni. Sprawdzaj wzory analizą jednostek: m · kg/m³ · m/s² = kg/(m · s²) = Pa.