Ile wynosi wartość ciśnienia złożowego na głębokości 2230 m, jeżeli gradient ciśnienia jest równy 0,11 MPa/10 m?
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik górnictwa otworowego (GIW.08).
Ciśnienie złożowe na głębokości 2230 m wynosi 24,53 MPa. Gradient 0,11 MPa/10 m oznacza, że na każde 10 m głębokości ciśnienie rośnie o 0,11 MPa. Liczba odcinków 10-metrowych na tej głębokości to 2230 m : 10 m = 223, więc ciśnienie wynosi 223 · 0,11 MPa = 24,53 MPa.
Do zapamiętania: p = H · gradient, przy czym głębokość i gradient muszą być wyrażone w zgodnych jednostkach. Gradient 0,11 MPa/10 m to inaczej 0,011 MPa/m albo 1,1 MPa/100 m.
Gradient ciśnienia złożowego porównuje się z gradientem hydrostatycznym wody (około 0,1 MPa/10 m). Wartość wyższa, jak tutaj, świadczy o podwyższonym ciśnieniu złożowym, które trzeba uwzględnić przy doborze płuczki i uzbrojenia odwiertu.
Błędne wyniki powstają z dwóch typowych pomyłek: złego gradientu albo przesunięcia przecinka. Wynik 20,27 MPa powstaje, gdy liczbę 0,11 potraktuje się jak 11 i podzieli przez nią głębokość: 2230 : 11 · 0,1 MPa ≈ 20,27 MPa - taki rachunek nie wynika z treści zadania. Taki wynik dałby zbyt niskie ciśnienie, a przy projektowaniu odwiertu prowadziłoby to do niedoszacowania zagrożenia.
Wyniki 202,7 MPa i 245,3 MPa są dziesięciokrotnie za duże. Powstają, gdy pominie się, że gradient podano na 10 m, i pomnoży całą głębokość przez 0,11 MPa, np. 2230 · 0,11 = 245,3. Ciśnienia rzędu 200-250 MPa w ogóle nie występują w złożach na głębokości 2-3 km.
Prawidłowy wynik to 24,53 MPa. Przy zadaniach z gradientem zawsze sprawdź, na jaką długość jest on podany, i oceń rząd wielkości: dla głębokości około 2 km ciśnienie złożowe wynosi zwykle kilkadziesiąt megapaskali.