Ile wynosi koszt złamywania 1 arkusza formatu B1 w składkę 16-stronicową, jeżeli cena za jeden złam wynosi 2 grosze?
Koszt wynosi 6 gr, bo składka 16-stronicowa powstaje z arkusza przez wykonanie trzech złamów. W poligrafii trzeba pamiętać, że jeden złam nie oznacza jednej strony, tylko jedno fizyczne złożenie arkusza. Po pierwszym złamie arkusz daje 4 strony, po drugim 8 stron, a po trzecim 16 stron. Czyli liczba złamów to 3, a cena jednego złamu wynosi 2 gr. Obliczenie jest więc proste: $3 \times 2\text{ gr}=6\text{ gr}$. Moim zdaniem to jest jedno z tych zadań, gdzie najważniejsze jest nie pomylić strony z kartką i złamem. W praktyce introligatorskiej takie kalkulacje robi się przy wycenie falcowania, czyli składania arkuszy po druku. Dobra praktyka jest taka, żeby przed kosztorysem sprawdzić schemat złamywania, format arkusza, kierunek włókien papieru oraz docelową paginację składki. Przy składkach 16-stronicowych najczęściej zakłada się właśnie trzy złamy, o ile mówimy o typowym układzie książkowym lub broszurowym.
W tym zadaniu łatwo pomylić kilka pojęć, szczególnie jeśli patrzy się tylko na liczbę stron albo format B1, a nie na sam proces złamywania arkusza. Koszt nie wynika bezpośrednio z formatu papieru, tylko z liczby wykonanych złamów. Format B1 informuje nas o wielkości arkusza wyjściowego, ale nie zmienia zasady, że składka 16-stronicowa wymaga trzech fizycznych złożeń. Po jednym złamie otrzymuje się 4 strony, po dwóch złamach 8 stron, a dopiero po trzech złamach 16 stron. Dlatego przy cenie 2 gr za jeden złam całkowity koszt musi wynosić $3 \times 2\text{ gr}=6\text{ gr}$. Wynik 4 gr zwykle bierze się z założenia, że wystarczą dwa złamy, ale dwa złamy dają tylko składkę 8-stronicową, więc to za mało. Wynik 3 gr sugeruje, że ktoś policzył liczbę złamów, ale zapomniał pomnożyć ją przez cenę jednostkową. Z kolei 5 gr nie pasuje do tej kalkulacji technologicznej, bo przy stawce 2 gr za złam i całkowitej liczbie złamów wynik powinien być wielokrotnością 2 groszy. W kosztorysowaniu poligraficznym trzeba bardzo pilnować jednostek: osobno liczymy liczbę operacji introligatorskich, osobno cenę za operację, a dopiero potem wartość końcową. Z mojego doświadczenia takie drobne pomyłki w falcowaniu potrafią potem rozjechać całą wycenę nakładu, zwłaszcza przy dużej liczbie arkuszy.