Zestawienie ilości wszystkich zespołów, podzespołów, części i materiałów potrzebnych do wytworzenia jednej sztuki kompletnego wyrobu wraz z określeniem relacji pomiędzy nimi, to
A. BOM.
B. karta technologiczna.
C. KANBAN.
D. marszruta produkcyjna.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2016 (arkusz A.30-X-16.05).
BOM, czyli Bill of Materials, to dokładnie zestawienie materiałowe wyrobu. W praktyce pokazuje, z czego składa się gotowy produkt: jakie zespoły, podzespoły, części kupowane, elementy własnej produkcji i materiały pomocnicze są potrzebne do wykonania jednej kompletnej sztuki. Ważne jest nie tylko samo wypisanie pozycji, ale też relacje między nimi, czyli struktura typu wyrób nadrzędny - element podrzędny. Dla przykładu rower jako wyrób gotowy może mieć ramę, koła, układ hamulcowy, napęd, siodełko, a koło może dalej składać się z obręczy, piasty, szprych i opony. Moim zdaniem to jedna z najważniejszych informacji w produkcji, bo bez poprawnego BOM system MRP lub ERP źle policzy zapotrzebowanie materiałowe. Dobre praktyki branżowe mówią, żeby BOM miał jednoznaczne indeksy materiałowe, jednostki miary, ilości na sztukę, wersję konstrukcyjną, status zatwierdzenia oraz kontrolę zmian. Jest to też istotne przy kosztorysowaniu, planowaniu zakupów, kontroli zapasów i zapewnieniu powtarzalnej jakości wyrobu. Jak BOM jest nieaktualny, magazyn i produkcja szybko mają bałagan, serio.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka pojęć, bo wszystkie występują w produkcji i logistyce, ale pełnią inne funkcje. KANBAN nie jest zestawieniem konstrukcyjnym wyrobu. To metoda sterowania przepływem materiałów i produkcji, najczęściej oparta na sygnałach uzupełnienia zapasu, kartach, pojemnikach albo komunikatach w systemie. KANBAN mówi raczej kiedy i ile uzupełnić w danym miejscu procesu, żeby nie produkować na zapas bez potrzeby. Nie opisuje jednak wielopoziomowej struktury produktu ani tego, z jakich podzespołów powstaje wyrób gotowy. Marszruta produkcyjna również dotyczy wyrobu, ale z innej strony. Opisuje przebieg procesu technologicznego: kolejność operacji, stanowiska robocze, czasy przygotowawczo-zakończeniowe, czasy jednostkowe, czasem gniazda produkcyjne i potrzebne zasoby. Marszruta odpowiada bardziej na pytanie jak i gdzie wytworzyć produkt, a nie z czego dokładnie się składa. Karta technologiczna jest dokumentem opisującym parametry wykonania operacji, narzędzia, maszyny, tolerancje, normy jakościowe czy sposób kontroli. Może wspominać o materiale, ale nie jest podstawowym, hierarchicznym wykazem wszystkich części i materiałów. Typowy błąd myślowy polega na tym, że uczeń widzi hasło potrzebne do wytworzenia i wybiera dokument procesu, a tutaj kluczowe są ilości elementów oraz relacje między nimi. To jest właśnie BOM, czyli zestawienie materiałowe, wykorzystywane potem w MRP, ERP, zakupach, planowaniu zapasów i kalkulacji kosztów. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać prosto: BOM mówi z czego, marszruta mówi jaką drogą, KANBAN mówi kiedy uzupełnić, a karta technologiczna mówi jak wykonać operację technicznie.