Koszt wytworzenia 1 litra mleka w mleczarni kształtuje się na poziomie 1,00 zł. Zakład sprzedaje mleko z 20% zyskiem. Ile wynosi cena brutto sprzedaży 1 litra mleka, jeżeli produkt objęty jest 5% stawką podatku VAT?
A. 1,26 zł
B. 1,05 zł
C. 2,00 zł
D. 1,25 zł
Cena brutto 1 litra mleka wynosi 1,26 zł, ponieważ najpierw trzeba obliczyć cenę sprzedaży netto, a dopiero potem doliczyć VAT. Koszt wytworzenia to 1,00 zł. Zakład sprzedaje mleko z 20% zyskiem, czyli do kosztu dodaje narzut: 1,00 zł × 1,20 = 1,20 zł. To jest cena netto sprzedaży, bez podatku VAT. Następnie produkt ma stawkę VAT 5%, więc liczymy: 1,20 zł × 1,05 = 1,26 zł. W praktyce tak właśnie robi się kalkulacje cenowe w handlu i produkcji: oddziela się koszt, zysk, cenę netto i podatek. Moim zdaniem to jedno z ważniejszych przyzwyczajeń w obliczeniach, bo w dokumentach typu faktura VAT zawsze trzeba pilnować, czy mówimy o kwocie netto czy brutto. Dobra praktyka branżowa jest taka, żeby VAT liczyć od ceny sprzedaży netto, nie od samego kosztu produkcji. W logistyce i gospodarce magazynowej podobne obliczenia pojawiają się przy wycenie towarów, analizie opłacalności dostaw, kalkulacji marży oraz porównywaniu ofert od dostawców. Niby proste działanie, ale jak ktoś pomyli podstawę opodatkowania, to potem cała cena sprzedaży się rozjeżdża.
W tym zadaniu kluczowe jest rozróżnienie między kosztem wytworzenia, zyskiem zakładu, ceną netto oraz ceną brutto. Błędne wyniki najczęściej biorą się z tego, że ktoś miesza te pojęcia albo dolicza procenty do złej podstawy. Wynik 1,05 zł oznaczałby w zasadzie doliczenie tylko 5% VAT do kosztu wytworzenia, czyli pominięcie zysku zakładu. To nie pasuje do treści, bo mleczarnia nie sprzedaje produktu po samym koszcie, tylko z 20% zyskiem. Kwota 1,25 zł zwykle wychodzi wtedy, gdy ktoś dodaje 20% i 5% bezpośrednio do 1,00 zł, czyli robi 1,00 zł + 0,20 zł + 0,05 zł. Problem polega na tym, że VAT nie jest liczony od kosztu wytworzenia, tylko od ceny netto sprzedaży, czyli już po doliczeniu zysku. To drobna różnica, ale w realnej firmie ma duże znaczenie, szczególnie przy większych wolumenach sprzedaży. Z kolei 2,00 zł sugeruje bardzo duży narzut, praktycznie podwojenie kosztu, i nie wynika ani z 20% zysku, ani z 5% podatku VAT. Poprawny tok myślenia jest taki: najpierw cena netto z zyskiem 1,00 zł × 1,20 = 1,20 zł, potem cena brutto 1,20 zł × 1,05 = 1,26 zł. Z mojego doświadczenia uczniowie często skracają obliczenia za szybko, a tu warto iść etapami, bo wtedy widać, co jest kosztem, co marżą lub narzutem, a co podatkiem należnym. Tak samo działa to przy kalkulacjach cen magazynowych, sprzedażowych i przy analizie rentowności partii towaru.