Brak monitorowania kontroli temperatury podczas składowania w magazynie nadtlenków organicznych stwarza zagrożenie
A. wydzielenia się ciepła prowadzącego do wybuchu.
B. zmiany ich zabarwienia i konsystencji.
C. rozpuszczenia się nadtlenków i wsiąknięcia w podłoże.
D. utlenienia się nadtlenków organicznych.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz AU.22-SG-20.06).
Brak monitorowania temperatury w magazynie nadtlenków organicznych jest szczególnie groźny, bo te substancje mogą ulegać samoprzyspieszającemu rozkładowi egzotermicznemu. Mówiąc prościej: gdy temperatura przekroczy dopuszczalny zakres, nadtlenek zaczyna się rozkładać, wydziela ciepło, a to ciepło jeszcze bardziej przyspiesza rozkład. Robi się taka spirala, która może skończyć się pożarem, gwałtownym wzrostem ciśnienia w opakowaniu, a nawet wybuchem. W praktyce magazynowej dlatego kontroluje się temperaturę ciągle albo bardzo regularnie, stosuje rejestratory, alarmy, chłodzenie, wentylację i jasne procedury awaryjne. Ważne są dane z karty charakterystyki, zwłaszcza temperatura magazynowania i parametr SADT, czyli temperatura samoprzyspieszającego rozkładu. Moim zdaniem to jeden z tych tematów BHP, gdzie nie ma miejsca na „jakoś będzie”. Dobra praktyka to trzymać nadtlenki z dala od źródeł ciepła, światła słonecznego, substancji niezgodnych oraz regularnie sprawdzać stan opakowań. W magazynie chemicznym monitoring temperatury to nie wygoda, tylko realne zabezpieczenie ludzi, obiektu i towaru.
W tym pytaniu łatwo pomylić ogólne właściwości chemiczne nadtlenków organicznych z konkretnym zagrożeniem wynikającym z braku kontroli temperatury. Nadtlenki organiczne są substancjami bardzo reaktywnymi, ale problem nie polega głównie na tym, że „utleniają się” jak jakiś zwykły materiał pozostawiony na powietrzu. One same zawierają nietrwałe wiązanie tlen-tlen, które przy podwyższonej temperaturze może pękać i rozpoczynać gwałtowny rozkład. To rozkład egzotermiczny, a nie zwykłe utlenianie, jest tu najważniejszym ryzykiem magazynowym. Myślenie o rozpuszczeniu się nadtlenków i wsiąknięciu w podłoże też prowadzi w złą stronę. Taki problem może wystąpić przy wycieku, uszkodzonym opakowaniu albo niewłaściwej posadzce, ale brak monitorowania temperatury nie powoduje sam z siebie rozpuszczania. Oczywiście magazyn powinien mieć szczelne podłoże, sorbenty i procedury usuwania wycieków, lecz to inny obszar zagrożeń. Zmiana zabarwienia lub konsystencji może czasem być sygnałem starzenia się substancji albo jej degradacji, ale nie jest głównym skutkiem, którego najbardziej się obawiamy przy nadtlenkach organicznych. Typowy błąd polega na traktowaniu ich jak zwykłych chemikaliów, które co najwyżej zmienią wygląd albo się rozleją. W praktyce branżowej, zgodnie z kartami charakterystyki i zasadami bezpiecznego składowania chemikaliów niebezpiecznych, kluczowe jest utrzymanie wymaganej temperatury, kontrola alarmów, segregacja od materiałów palnych i szybka reakcja na przekroczenia. Tu stawką jest pożar lub wybuch, a nie tylko pogorszenie jakości produktu.