W których procesach technologicznych zaangażowanie człowieka, ze względu na wysiłek fizyczny, jest najmniejsze?
A. Maszynowo-ręcznych, gdzie wykonawca działa na przedmiot pracy roboczą częścią maszyny.
B. Ręcznych, gdzie wykonawca siłą mięśni, za pomocą prostego narzędzia, zmienia obrabiany przedmiot.
C. Maszynowo-półautomatycznych, gdzie praca wykonawcy ogranicza się do działań pomocniczych.
D. Maszynowo-automatycznych, gdzie funkcja człowieka ogranicza się do kontroli i regulacji pracy.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz A.30-X-18.06).
W procesach maszynowo-automatycznych zaangażowanie człowieka pod względem wysiłku fizycznego jest najmniejsze, bo zasadniczą pracę technologiczną wykonuje maszyna lub cały układ automatyki. Człowiek nie musi już stale podnosić, przesuwać, dociskać albo obrabiać przedmiotu siłą mięśni. Jego rola sprowadza się głównie do nadzorowania pracy urządzenia, ustawiania parametrów, kontroli jakości, reagowania na alarmy oraz ewentualnej regulacji procesu. Moim zdaniem to jest najważniejsza różnica: operator nadal jest potrzebny, ale bardziej jako nadzorca procesu niż wykonawca fizycznej roboty.
W praktyce w magazynie lub zakładzie produkcyjnym może to być automatyczna linia pakująca, sorter, przenośnik rolkowy z czujnikami, automatyczny regał windowy, system transportu wewnętrznego AGV albo robot paletyzujący. Pracownik sprawdza, czy urządzenie działa zgodnie z instrukcją, czy nie ma zatorów, czy towar jest dobrze oznaczony i czy parametry procesu są poprawne. Takie rozwiązania są zgodne z dobrą praktyką branżową, bo ograniczają przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego, poprawiają powtarzalność pracy i zmniejszają ryzyko błędów. Oczywiście automatyzacja nie zwalnia z BHP: trzeba stosować osłony, wyłączniki awaryjne, procedury lockout/tagout przy serwisie i regularne przeglądy techniczne. Ale jeśli pytamy wyłącznie o wysiłek fizyczny człowieka, to właśnie proces maszynowo-automatyczny ma go najmniej.
W praktyce w magazynie lub zakładzie produkcyjnym może to być automatyczna linia pakująca, sorter, przenośnik rolkowy z czujnikami, automatyczny regał windowy, system transportu wewnętrznego AGV albo robot paletyzujący. Pracownik sprawdza, czy urządzenie działa zgodnie z instrukcją, czy nie ma zatorów, czy towar jest dobrze oznaczony i czy parametry procesu są poprawne. Takie rozwiązania są zgodne z dobrą praktyką branżową, bo ograniczają przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego, poprawiają powtarzalność pracy i zmniejszają ryzyko błędów. Oczywiście automatyzacja nie zwalnia z BHP: trzeba stosować osłony, wyłączniki awaryjne, procedury lockout/tagout przy serwisie i regularne przeglądy techniczne. Ale jeśli pytamy wyłącznie o wysiłek fizyczny człowieka, to właśnie proces maszynowo-automatyczny ma go najmniej.
Przy tym pytaniu łatwo pomylić sam udział maszyny z realnym zmniejszeniem wysiłku fizycznego pracownika. Proces ręczny oznacza, że wykonawca bezpośrednio oddziałuje na przedmiot pracy, zwykle za pomocą prostego narzędzia. Może to być ręczne cięcie, przenoszenie, dokręcanie, pakowanie czy kompletowanie bez wsparcia urządzeń mechanicznych. W takim układzie człowiek jest głównym źródłem energii roboczej, więc obciążenie fizyczne jest największe. Z punktu widzenia ergonomii i BHP to właśnie tu najłatwiej o przeciążenia pleców, barków, nadgarstków czy o zmęczenie po kilku godzinach powtarzalnych czynności.
Proces maszynowo-ręczny też nie jest najlepszą odpowiedzią, mimo że pojawia się maszyna. Pracownik nadal aktywnie kieruje narzędziem lub przedmiotem, kontroluje ruch roboczy i często musi utrzymywać odpowiednią pozycję ciała, docisk albo tempo pracy. Maszyna pomaga, ale nie przejmuje całego procesu. W warsztacie może to być praca na wiertarce stołowej, szlifierce czy prostej prasie obsługiwanej ręcznie. Niby jest urządzenie, ale człowiek nadal robi sporo roboty, czasem nawet bardzo monotonnej.
Proces maszynowo-półautomatyczny ogranicza wysiłek bardziej, bo pracownik wykonuje głównie czynności pomocnicze, na przykład podaje materiał, odbiera wyrób, uruchamia cykl, sprawdza wynik. Jednak nadal jest częścią przebiegu procesu i często musi fizycznie obsługiwać stanowisko. Typowy błąd myślowy polega na tym, że słowo półautomatyczny brzmi prawie jak automatyczny, więc wydaje się, że człowiek już prawie nic nie robi. A w praktyce różnica jest duża. Dopiero proces maszynowo-automatyczny przenosi funkcję człowieka głównie na kontrolę, nadzór i regulację, czyli na czynności mniej siłowe, bardziej organizacyjne i techniczne. Z mojego doświadczenia to właśnie ta granica jest najważniejsza przy ocenie obciążenia fizycznego stanowiska.
Proces maszynowo-ręczny też nie jest najlepszą odpowiedzią, mimo że pojawia się maszyna. Pracownik nadal aktywnie kieruje narzędziem lub przedmiotem, kontroluje ruch roboczy i często musi utrzymywać odpowiednią pozycję ciała, docisk albo tempo pracy. Maszyna pomaga, ale nie przejmuje całego procesu. W warsztacie może to być praca na wiertarce stołowej, szlifierce czy prostej prasie obsługiwanej ręcznie. Niby jest urządzenie, ale człowiek nadal robi sporo roboty, czasem nawet bardzo monotonnej.
Proces maszynowo-półautomatyczny ogranicza wysiłek bardziej, bo pracownik wykonuje głównie czynności pomocnicze, na przykład podaje materiał, odbiera wyrób, uruchamia cykl, sprawdza wynik. Jednak nadal jest częścią przebiegu procesu i często musi fizycznie obsługiwać stanowisko. Typowy błąd myślowy polega na tym, że słowo półautomatyczny brzmi prawie jak automatyczny, więc wydaje się, że człowiek już prawie nic nie robi. A w praktyce różnica jest duża. Dopiero proces maszynowo-automatyczny przenosi funkcję człowieka głównie na kontrolę, nadzór i regulację, czyli na czynności mniej siłowe, bardziej organizacyjne i techniczne. Z mojego doświadczenia to właśnie ta granica jest najważniejsza przy ocenie obciążenia fizycznego stanowiska.