Który rodzaj produkcji stosowany jest przez przedsiębiorstwo wytwarzające niewielkie ilości wyrobów gotowych w szerokim asortymencie na indywidualne zamówienie klienta?
A. Masowy.
B. Jednostkowy.
C. Cykliczny.
D. Seryjny.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2018 (arkusz A.30-X-18.01).
Odpowiedź „jednostkowy” dobrze pasuje do opisu, bo produkcja jednostkowa polega na wytwarzaniu pojedynczych sztuk albo bardzo małych ilości wyrobów, zwykle według indywidualnych wymagań klienta. Charakterystyczny jest tu szeroki asortyment, duża zmienność zleceń i brak typowej powtarzalności jak przy produkcji masowej. W praktyce może to być np. wykonanie specjalnej maszyny dla zakładu, mebli na wymiar, nietypowej konstrukcji stalowej albo prototypu urządzenia. Moim zdaniem najłatwiej zapamiętać to tak: klient podaje konkretne wymagania, a przedsiębiorstwo dopasowuje technologię, materiały i harmonogram do tego jednego zamówienia. W dobrych praktykach produkcyjnych ważne są tu dokładna dokumentacja techniczna, rzetelna kalkulacja kosztów, kontrola jakości na każdym etapie oraz sprawna komunikacja między działem sprzedaży, produkcją, magazynem i zakupami. Produkcja jednostkowa często wymaga elastycznego planowania zasobów, bo każde zlecenie może potrzebować innych komponentów, narzędzi i operacji technologicznych. To właśnie odróżnia ją od produkcji masowej czy seryjnej.
W tym pytaniu kluczowe są trzy cechy: niewielka ilość wyrobów, szeroki asortyment oraz realizacja na indywidualne zamówienie klienta. Jeżeli te elementy występują razem, mówimy o produkcji jednostkowej, a nie o produkcji masowej, seryjnej ani cyklicznej. Produkcja masowa oznacza wytwarzanie bardzo dużej liczby jednakowych lub prawie jednakowych produktów, najczęściej przy mocno ustabilizowanej technologii i wysokim stopniu powtarzalności. Dobrym przykładem są napoje, śruby, podstawowe artykuły spożywcze czy popularne modele podzespołów. Tam liczy się rytm, automatyzacja i niski koszt jednostkowy, a nie indywidualne dopasowanie do każdego klienta. Produkcja seryjna jest czymś pośrednim: wyroby powstają partiami, czyli seriami, a po zakończeniu jednej serii można przestawić stanowiska na inną. Nadal jednak zakłada się pewną powtarzalność procesu i produktu, więc nie jest to typowy przypadek pojedynczych, specjalnych zamówień. Określenie cykliczny bardziej odnosi się do powtarzania produkcji w określonych odstępach czasu, na przykład według harmonogramu lub sezonowości, a nie do podstawowego rodzaju produkcji z punktu widzenia skali i asortymentu. Częsty błąd polega na tym, że ktoś widzi szeroki asortyment i automatycznie myśli o serii, bo „różne produkty” mogą kojarzyć się z partiami. Ale tu ważniejsze jest to, że ilości są małe, a wyrób jest robiony pod konkretnego odbiorcę. Z mojego doświadczenia w zadaniach technicznych właśnie słowa „indywidualne zamówienie” prawie zawsze kierują nas w stronę produkcji jednostkowej.