Do wyprodukowania 1 kg tworzywa sztucznego (PET) potrzeba 1,9 kg ropy naftowej. W procesie recyklingu z 1 kg odpadów PET uzyskuje się 1 kg tworzywa sztucznego (PET). Ile ropy naftowej zaoszczędzi przedsiębiorstwo dzięki recyklingowi 5,7 t odpadów PET?
A. 30,00 t
B. 1 083,00 kg
C. 10,83 t
D. 3 000,00 kg
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz A.30-SG-20.01).
Oszczędność wynosi 10,83 t ropy naftowej, bo trzeba policzyć, ile surowca pierwotnego nie zostanie zużyte dzięki odzyskaniu PET z odpadów. Najpierw zamieniamy masę odpadów: 5,7 t = 5 700 kg. Skoro z 1 kg odpadów PET uzyskuje się 1 kg tworzywa PET, to przedsiębiorstwo otrzyma 5 700 kg tworzywa z recyklingu. Do wyprodukowania takiej samej ilości PET z surowca pierwotnego potrzeba byłoby 5 700 × 1,9 = 10 830 kg ropy naftowej. Po zamianie na tony: 10 830 kg = 10,83 t. Moim zdaniem najważniejsze w tym zadaniu jest pilnowanie jednostek, bo sama logika jest prosta. W praktyce takie obliczenia stosuje się przy raportowaniu efektów środowiskowych recyklingu, analizie gospodarki obiegu zamkniętego i planowaniu procesów ekologistycznych. Dobra praktyka branżowa to prowadzenie bilansu masy: ile odpadu weszło do procesu, ile surowca wtórnego uzyskano i jaki surowiec pierwotny został zastąpiony. Podobne podejście występuje np. w systemach zarządzania środowiskowego ISO 14001 oraz przy dokumentowaniu strumieni odpadów w firmie.
W tym zadaniu najczęstszy problem nie wynika z trudnej matematyki, tylko z nieuważnego przeliczania jednostek i pomieszania kierunku obliczeń. Trzeba pamiętać, że 5,7 t odpadów PET to 5 700 kg, a nie 570 kg ani jakaś wartość zaokrąglona „na oko”. Ponieważ z 1 kg odpadu PET powstaje 1 kg tworzywa PET, masa tworzywa z recyklingu jest taka sama jak masa odpadów, czyli 5 700 kg. Dopiero tę ilość należy pomnożyć przez 1,9 kg ropy naftowej potrzebnej na 1 kg PET. Wynik to 10 830 kg, czyli po przeliczeniu 10,83 t. Wartości typu 3 000,00 kg mogą się pojawić, gdy ktoś zamiast mnożyć przez 1,9 próbuje dzielić albo szuka różnicy między masą odpadu i współczynnikiem zużycia ropy. To nie jest poprawne, bo pytanie dotyczy zastąpienia produkcji pierwotnej recyklingiem. Wynik 30,00 t wygląda jak efekt niekontrolowanego zaokrąglenia albo błędnego mnożenia przez dziesiątki, bez zachowania bilansu masy. Z kolei 1 083,00 kg ma poprawne cyfry, ale brakuje jednego zera, co zwykle bierze się z pomylenia 5,7 t z 570 kg lub z niepełnej zamiany kilogramów na tony. W logistyce i gospodarce odpadami takie drobiazgi są ważne, bo błędna jednostka w raporcie środowiskowym może całkiem przekłamać efekt recyklingu. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze zapisać sobie krótki łańcuch: tonaż odpadu → kilogramy odpadu → ilość odzyskanego PET → zaoszczędzona ropa → powrót do ton, jeśli odpowiedzi są w tonach.