Przedsiębiorstwo produkujące musli pracuje na trzy 8-godzinne zmiany. Wydajność jednej zmiany wynosi 1 t musli. Na każde 100 kg musli przedsiębiorstwo zużywa 15 kg żurawiny. Ile żurawiny należy wydać do dziennej produkcji musli?
A. 450 kg
B. 150 kg
C. 15 000 kg
D. 3 600 kg
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2021 (arkusz AU.22-SG-21.06).
Odpowiedź 450 kg jest prawidłowa, bo najpierw trzeba ustalić całkowitą dzienną produkcję musli, a dopiero potem policzyć zapotrzebowanie na surowiec według receptury. Zakład pracuje na trzy 8-godzinne zmiany, a jedna zmiana produkuje 1 t musli. To daje 3 t musli na dobę, czyli 3 000 kg. Skoro na każde 100 kg musli zużywa się 15 kg żurawiny, to udział żurawiny wynosi 15%. Liczymy więc: 3 000 kg × 15% = 450 kg. W praktyce magazyn surowców powinien wydać właśnie 450 kg żurawiny na dzienną produkcję, oczywiście zakładając brak strat technologicznych. Moim zdaniem to dobry przykład obliczenia z receptury materiałowej, podobnej do zestawienia BOM w systemach MRP lub ERP. W branży ważne jest, żeby jednostki były zgodne: tony zamieniamy na kilogramy, a wskaźnik zużycia odnosimy do całej produkcji. Dobra praktyka magazynowa mówi też, że takie wydanie powinno być potwierdzone dokumentem rozchodu wewnętrznego albo przesunięcia na produkcję, żeby stan zapasu żurawiny w systemie był aktualny.
W tym zadaniu najłatwiej pomylić się przez nieuważne potraktowanie jednostek albo przez policzenie zapotrzebowania tylko dla jednej zmiany. Produkcja dzienna nie wynosi 1 t, tylko 3 t, ponieważ przedsiębiorstwo pracuje na trzy zmiany, a każda z nich daje 1 t musli. Dlatego wynik 150 kg oznaczałby zużycie żurawiny tylko dla 1 000 kg musli, czyli dla jednej zmiany, a nie dla całej doby. To jest bardzo typowy błąd w planowaniu materiałowym: ktoś bierze wydajność zmiany i zapomina przemnożyć ją przez liczbę zmian produkcyjnych. Z kolei wynik 15 000 kg bierze się zwykle z błędnego rozumienia proporcji, jakby 15 kg należało przemnożyć przez 1 000 bez sensownego odniesienia do partii 100 kg. Tu trzeba pamiętać, że 15 kg dotyczy każdych 100 kg musli, czyli jest to 15%, a nie 15 kg razy dowolna liczba bez kontroli jednostek. Wynik 3 600 kg także nie pasuje do danych, bo wygląda jak przemnożenie godzin pracy lub zmian w sposób oderwany od receptury. Same godziny, czyli 3 zmiany po 8 godzin, informują o organizacji pracy, ale wydajność podano już na zmianę, więc nie trzeba liczyć produkcji z każdej godziny. Z mojego doświadczenia w takich zadaniach najlepiej najpierw zapisać produkcję dobową: 3 × 1 t = 3 t = 3 000 kg, a potem dopiero zastosować normę zużycia surowca: 15 kg na 100 kg wyrobu gotowego. W magazynie i produkcji takie obliczenia są podstawą prawidłowego wydania surowca, uniknięcia braków na linii oraz utrzymania zgodności stanów magazynowych z rzeczywistym zużyciem.