Który rysunek przedstawia tranzyt bezpośredni przez państwo trzecie?
C.
A.
D.
B.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2016 (arkusz A.31-X-16.05).
Wariant B przedstawia tranzyt bezpośredni przez państwo trzecie, czyli sytuację, gdy ładunek jedzie z państwa nadania do państwa przeznaczenia, ale po drodze przejeżdża przez terytorium innego kraju, który nie jest ani miejscem wysyłki, ani miejscem dostawy. To państwo pełni tylko rolę korytarza transportowego. W praktyce oznacza to, że przewoźnik wjeżdża do państwa trzeciego, przejeżdża przez nie i wyjeżdża dalej, bez sprzedaży towaru, bez zmiany odbiorcy i najczęściej bez wykonywania operacji handlowych na ładunku. Moim zdaniem najłatwiej zapamiętać to tak: start i meta są w dwóch różnych krajach, a trzeci kraj jest tylko po drodze. W transporcie drogowym taki przejazd wymaga dobrej organizacji trasy, kontroli dokumentów, np. listu CMR, a przy przewozach celnych także procedur tranzytowych, takich jak TIR albo NCTS. Dobra praktyka branżowa to wcześniejsze sprawdzenie przejść granicznych, zezwoleń, ograniczeń tonażowych oraz czasu pracy kierowcy, bo sam tranzyt też musi być wykonany zgodnie z przepisami.
Wybór innego rysunku niż B zwykle wynika z pomylenia tranzytu z samym przewozem międzynarodowym albo z przewozem krajowym. Sam fakt, że ładunek przekracza granicę, jeszcze nie oznacza tranzytu przez państwo trzecie. Jeżeli towar jedzie bezpośrednio z jednego państwa do sąsiedniego i tam kończy się przewóz, to mamy zwykły transport międzynarodowy, ale bez kraju tranzytowego. Brakuje wtedy tego dodatkowego państwa, przez które pojazd tylko przejeżdża. Z kolei rysunek pokazujący ruch wewnątrz jednego kraju nie może oznaczać tranzytu międzynarodowego, bo nie występuje ani państwo nadania i odbioru w rozumieniu międzynarodowym, ani terytorium obcego państwa jako korytarz przewozowy. Czasem mylące są też schematy, gdzie ładunek trafia do państwa pośredniego i tam następuje rozładunek, magazynowanie, zmiana odbiorcy albo odprawa jako docelowa. To już nie jest prosty tranzyt bezpośredni, tylko bardziej złożona organizacja przewozu, czasem z elementem przeładunku lub reeksportu. W dobrym rozumieniu branżowym tranzyt bezpośredni oznacza ciągłość przewozu: ten sam kierunek dostawy, państwo trzecie tylko po trasie i brak traktowania go jako miejsca przeznaczenia. Z mojego doświadczenia uczniowie często patrzą tylko na strzałkę między krajami, a trzeba patrzeć na całą relację: skąd, dokąd i czy kraj pośredni jest tylko przejazdem.